12. K A F L I
Brauðsbrotning og fótaþvottur
Brauðsbrotning er fólgin í því að neytt er brauðs og ávaxtar vínviðarins, sem er, samkvæmt Ritningunum, líkami og blóð Drottins Jesú Krists.
Þá er þeir mötuðust, tók Jesús brauð, þakkaði Guði, braut það og gaf lærisveinunum og sagði: "Takið og etið, þetta er líkami minn." Og hann tók kaleik, gjörði þakkir, gaf þeim og sagði: "Drekkið allir hér af. Þetta er blóð mitt, blóð sáttmálans, úthellt fyrir marga til fyrirgefningar synda. Ég segi yður: Héðan í frá mun ég eigi drekka af þessum vínviðar ávexti til þess dags, er ég drekk hann nýjan með yður í ríki föður míns." (Matteusarguðspjall 26:26-29)
Í þessum versum vísar Jesús til þess, að brauðið er líkami Hans og vínið er blóð Hans. Fyrir trú og smurningu Heilags Anda sameinast nærvera líkama Hans brauðinu og á sama hátt sameinast nærvera blóðsins, fyrir trú, víninu sem drukkið er. Skilningur á brauðsbrotningunni, eða altarissakramentinu, eins og sumir kjósa að nefna þessa athöfn, er mismunandi, en greinist þó í tvær megin stefnur. Annars vegar eru það þeir, sem telja að þessi athöfn sé einvörðungu til minningar og hafi ekkert annað gildi. Hins vegar eru þeir, sem kenna að umbreyting efnanna eigi sér stað. Brauðið verði í raun hluti af líkama Drottins og vínið verði hið eiginlega blóð hans. Þessi mismunandi skilningur hefur síðan greint menn í fylkingar og hefur ágreiningurinn markað djúp spor í kirkjusöguna.
Í rauninni hafa báðir aðilar nokkuð til síns máls. Brauðsbrotningin er í sannleika minningarmáltíð, en hún er meira. Brauðið og vínið verður ekki eiginlegur líkami og blóð Drottins, nema í þeim skilningi að líkami og blóð Drottins er yfir og allt um kring, fyrir trú.
Í fyrra bréfi Páls postula til Korintumanna fjallar postulinn nokkuð ítarlega um brauðsbrotninguna:
En um leið og ég áminni um þetta, get ég ekki hrósað yður fyrir samkomur yðar, sem eru fremur til ills en góðs. Í fyrsta lagi heyri ég, að flokkadráttur eigi sér stað á meðal yðar, er þér komið saman á safnaðarsamkomum, og því trúi ég að nokkru leyti. Víst verður að vera flokkaskipting á meðal yðar, til þess að þeir yðar þekkist úr, sem hæfir eru. Þegar þér komið saman er það ekki til þess að neyta máltíðar Drottins, því að við borðhaldið hrifsar hver sína máltíð, svo einn er hungraður, en annar drekkur sig ölvaðan. Hafið þér þá ekki hús til að eta og drekka í? Eða fyrirlítið þér söfnuð Guðs og gjörið þeim kinnroða, sem ekkert eiga? Hvað á ég að segja við yður? Á ég að hæla yður fyrir þetta? Nei, ég hæli yður ekki. Því að ég hef meðtekið frá Drottni það, sem ég hef kennt yður: Nóttina, sem Drottinn Jesús var svikinn, tók hann brauð, gjörði þakkir, braut það og sagði: "Þetta er minn líkami, sem er fyrir yður. Gjörið þetta í mína minningu." Sömuleiðis tók hann og bikarinn eftir kvöldmáltíðina og sagði: "Þessi bikar er hinn nýi sáttmáli í mínu blóði. Gjörið þetta, svo oft sem þér drekkið, í mína minningu." Svo oft sem þér etið þetta brauð og drekkið af bikarnum, boðið þér dauða Drottins, þangað til hann kemur. Hver sem etur brauðið eða drekkur bikar Drottins óverðuglega, verður þess vegna sekur við líkama og blóð Drottins. Hver maður prófi sjálfan sig og eti síðan af brauðinu og drekki af bikarnum. Því að sá sem etur og drekkur án þess að dæma rétt um líkamann, hann etur og drekkur sjálfum sér til dóms. Fyrir því eru svo margir sjúkir og krankir á meðal yðar, og allmargir deyja. Ef vér dæmdum um sjálfa oss, yrðum vér ekki dæmdir. En fyrst Drottinn dæmir oss, þá er hann að aga oss til þess að vér verðum ekki dæmdir sekir ásamt heiminum. Fyrir því skuluð þér bíða hver eftir öðrum, bræður mínir, þegar þér komið saman til að matast. Ef nokkur er hungraður, þá eti hann heima, til þess að samkomur yðar verði yður ekki til dóms. Annað mun ég segja til um, þegar ég kem. (1. Korintubréf 11:17-34)
Í þessum versum kemur fram, að það var Jesús sjálfur sem stofnsetti þessa athöfn, rétt í þann mund er hann gekk inn í þjáningu og dauða fyrir fallið mannkyn. Brauðsbrotningin er ekki fædd af mannlegum vilja, heldur gefin af Guði og hefur verulegt vægi í andlegu lífi þess er ganga vill með Honum. Páll getur þess einnig að tilgangur brauðsbrotningarinnar sé að minnast dauða Drottins og boða endurkomu Hans.
Páll nefnir að þeir sem gangi að borði Drottins þurfi að gjöra fyrirbúnað, þannig að menn eti ekki eða drekki óverðuglega. Menn þurfa að skoða hjarta sitt og líf gaumgæfilega. Jesús er brotið brauð fyrir okkur og Hann er einnig hinn úthellti ávöxtur vínviðarins. Við gerum okkur grein fyrir því að í brauðsbrotningunni gefur Drottinn okkur sérstaka hlutdeild í líkama sínum og blóði. Þegar við tökum þátt í þeirri athöfn, þurfum við að gera okkur ljóst hvar okkur skortir á, og hvað Drottinn vill gefa okkur af sjálfum sér við það sérstaka tækifæri. Menn þurfa að læra að horfa á sjálfa sig gagnrýnum augum og skilja að við erum ekki fullkomin, við höfum ekki náð því marki að verða eins og Hann, við þurfum á líkama Hans og blóði að halda.
Þegar menn koma fram fyrir Guð við brotningu brauðsins, þ.e. leggja með beinum hætti líkamlegar eða andlegar þarfir sínar fram fyrir Guð, er afar mikilvægt að menn sýni alvöru og geri sér ljóst að fullkominn sigur er að finna í líkama og blóði Drottins. Menn verða að skoða sjálfa sig með svipuðum hætti og ýmsir skoða aðra til að finna ávirðingar í lífi þeirra, og reynist létt. Menn verða síðan að leyfa líkama og blóði Drottins að vinna í sér. Það er mikil synd að standa í gegn verki Guðs með hroka, drambi og ofdrambi. Menn sem slíkt gera setja sjálfa sig undir dóm, en með því að láta Orðið dæma sig, komast menn undan þeim dómi sem bíður þessa heims.
Páll leggur mikla áherslu á einingu samfara þessari athöfn. Það má til sanns vegar færa, að fátt kremur hjarta Guðs eins mikið og sundurþykki meðal blóðkeyptra barna Hans. Guð þráir að vekja meðvitund um að allir kristnir menn eru eitt, hvar í söfnuði sem þeir standa. Í fórnardauða Jesú Krists var sú mikla gjá brúuð, sem syndin gat af sér á milli manns og Guðs. Það særir Skaparann að segja að bil milli systkina, sem orsakast af ólíkum áherslum, sé ekki hægt að brúa.
Brauðsbrotning fer þannig fram hjá okkur í Krossinum, að í upphafi samverunnar eru sungnir sálmar, sem minna á dauða Drottins Jesú Krists og gildi blóðs Hans og líkama fyrir okkur. Í framhaldi af sálmasöng og lofgjörð er flutt predikun um gildi þessarar athafnar. Síðan er brauðið og bikarinn blessuð. Forstöðumaðurinn kallar síðan til sín þjónandi bræður. Þeir brjóta brauðið í bæn og síðan er það borið út. Söfnuðurinn geymir brauðið í hendi sér, en síðan er bikarinn borinn út til safnaðarins. Þeir þjónandi bræður deildu út brauðinu og bikarnum fá sér sæti og forstöðumaðurinn þjónar þeim. Síðan hvetur forstöðumaðurinn alla til að teygja sig fram í trú og taka á móti þeirri blessun og lækningu sem við eigum fyrirheiti um í þessari athöfn. Allir eta síðan af brauðinu í einu í þakkargjörð og lofgjörð fyrir þann heilaga líkama sem var gefinn fyrir okkur. Síðan hvetur forstöðumaðurinn söfnuðinn til að taka hlutdeild í hinu úthellta blóði Drottins í trú. Í framhaldi af því lyftir allur söfnuðurinn bikarnum í bæn og þakkargjörð fyrir blóð Drottins, og menn drekka allir í einu.
Fótaþvottur er einnig athöfn sem Drottinn Jesús Kristur stofnsetti sjálfur við síðustu kvöldmáltíðina. Við þessa athöfn er Drottinn nálægur fyrir anda sinn og blessar með sérstökum hætti þá sem taka þátt.
Það var postuli kærleikans, Jóhannes, sem skráði fyrsta fótaþvottinn sem framkvæmdur var:
Hátíð páskanna var að ganga í garð. Jesús vissi, að stund hans var komin og að hann færi burt úr þessum heimi til föðurins. Hann hafði elskað sína, þá sem í heiminum voru. Hann elskaði þá, uns yfir lauk. Kvöldmáltíð stóð yfir. Djöfullinn hafði þegar blásið því í brjóst Júdasi Símonarsyni Ískaríots að svíkja Jesú. Jesús vissi, að faðirinn hafði lagt allt í hendur honum, að hann var frá Guði kominn og var að fara til Guðs. Hann stóð upp frá máltíðinni, lagði af sér yfirhöfnina, tók líndúk og batt um sig. Síðan hellti hann vatni í mundlaug og tók að þvo fætur lærisveinanna og þerra með líndúknum, sem hann hafði um sig. Hann kemur þá að Símoni Pétri, sem segir við hann: "Herra, ætlar þú að þvo mér um fæturna?" Jesús svaraði: "Nú skilur þú ekki, hvað ég er að gjöra, en seinna muntu skilja það." Pétur segir við hann: "Aldrei að eilífu skaltu þvo fætur mína". Jesús svaraði: "Ef ég þvæ þér ekki, áttu enga samleið með mér." Símon Pétur segir við hann: "Herra, ekki aðeins fætur mína, líka hendurnar og höfuðið." Jesús segir við hann: "Sá sem laugast hefur, þarf ekki að þvost nema um fætur. Hann er allur hreinn. Og þér eruð hreinir, þó ekki allir." Hann vissi, hver mundi svíkja hann, og því sagði hann: "Þér eruð ekki allir hreinir." Þegar hann hafði þvegið fætur þeirra, tekið yfirhöfn sína og setst aftur niður, sagði hann við þá:" Skiljið þér, hvað ég hef gjört við yður? Þér kallið mig meistara og herra, og þér mælið rétt, því það er ég. Fyrst ég, sem er herra og meistari, hef nú þvegið yður um fæturna, þá ber yður einnig að þvo hver annars fætur. Ég hef gefið yður eftirdæmi, að þér breytið eins og ég breytti við yður. Sannlega, sannlega segi ég yður: Þjónn er ekki meiri en herra hans né sendiboði meiri þeim, er sendi hann. Þér vitið þetta, og þér eruð sælir, ef þér breytið eftir því." (Jóhannesarguðspjall 13:1-17)
Við þessa athöfn tók Jesús Kristur sess þjónsins og þvoði fætur lærisveina sinna. Hann skipaði ekki öðrum að sinna þessu verki, eins og Hann hafði sannarlega vald til, heldur hófst handa sjálfur þrátt fyrir mótmæli Péturs. Lærisveinarnir höfðu farið víða, og fætur þeirra hafa að öllum líkindum verið mjög óhreinir. Til að beygja sig og þvo slíka fætur þurfti mikla auðmýkt. Er Drottinn hefur lokið starfa sínum, bendir hann lærisveinum sínum á, að hann hafi gefið þeim eftirdæmi og síðan lýsir Hann því yfir, að þeir sem hlýði þessu boði Hans, muni sælir verða. Þetta var eitt af síðustu verkum Drottins hér á jörðu. Hann gerði allt, sem í valdi stóð, til að tryggja að hreinleiki yrði hlutskipti lærisveinanna.
Því miður eru ýmsar kirkjudeildir, sem setja sig á móti því að þessu boði Drottins sé hlýtt. Aðrir fara að dæmi Péturs og telja sig geta sótt í fótaþvott annað en þar er að finna. Fætur mannsins eru mynd af vegi hans. Drottinn var að leggja áherslu á, að vegur þess manns er gengur með Guði, þurfi að vera hreinn. Guð hefur gefið þessum heimi söfnuðinn, Hann hefur gefið okkur hvort annað, til að styðja og efla á göngunni. Við eigum að vinna að því, að vegur bræðra okkar og systra í trúnni sé hreinn. Við eigum að þjónusta inn í líf þeirra með hreinsandi áhrifum, ef okkur er það kostur.
Fótaþvottur hefur tvíþætta verkan. Í fyrsta lagi hreinsast fætur þess er þveginn er. En í öðru lagi, og það er ekki síður mikilvægt, þá hreinsast hendur þess er þvær. Það gerir okkur afar gott að beygja okkur við fætur systkina okkar og þvo þá. Við það tækifæri biðjum við fyrir göngu viðkomandi með Guði og því sem Guð talar inn í anda okkar varðandi þá persónu, sem við erum að þjóna. Ef til vill laugum við fætur þeirra með tárum okkar, og Guð vekur í brjóstum okkar nýjan kærleika og samkennd með bróður okkar eða systur. Fótaþvottur eykur samkennd og kærleika á milli systkina í Drottni og njörvar söfnuð Guðs saman í einingu.
Pétur tók boð Drottins óstinnt upp og sagði að aldrei að eilífu myndi það verða að Drottinn þvægi fætur hans. Þetta hljómar í fyrstu sem auðmýkt frá hendi Péturs, en það er ljóst að hin andlegu augu hans hafa ekki verið opin. Hann hefur ekki séð hvað raunverulega bjó að baki því verki, sem Drottinn var að vinna. Orð hans voru uppreisn gegn vilja Guðs. Drottinn tók enn dýpra í árinni og sagði: "Ef ég þvæ þér ekki, áttu enga samleið með mér." Þetta eru orð sem vissulega er ástæða til að hafa í huga. Sá maður, sem Drottinn má ekki hreinsa af þeim óþverra ,sem ganga í gegnum daginn hefur í för með sér, á ekki samleið með Frelsaranum. Sá maður, sem gengur með Guði, þarf stöðuglega að vera í sambandi við hinn hreinsandi mátt í lífi, dauða og upprisu Jesú Krists. Ef við viljum ekki framar leggja óhreina fætur okkar undir hreinsandi kraft Hans, hættum við að vaxa, og andlegt líf okkar staðnar.