14. K A F L I
Sönnun anda og kraftar
Guð leggur áherslu á að sanna mönnum nærveru sína með hinum margvíslegasta hætti. Hann þráir að börn Hans tjái kærleika sinn til Hans á sýnilegan máta og að nærvera Hans opinberist kröftuglega meðal tilbiðjenda Hans. Við þekkjum vel, hvernig heilbrigð börn að leik sleppa fram af sér beislinu í fögnuði, sem gefur okkur til kynna að í þeim búi líf og kraftur. Við þekkjum einnig viðbrögð manna, þegar sigur vinnst í íþróttakappleik eða ef uppáhaldsliðið skorar mark, hvað þá er þeir vinna stóra vinninginn í happadrættinu. Viðbrögðin eru oft taumlaus, en þau eru sönnun þeirra tilfinninga, sem innifyrir búa. Atferli mannsins, hið ytra, er tákn þess, sem er að gerast hið innra.
Orðræða mín og prédikun studdist ekki við sannfærandi vísdómsorð, heldur við sönnun anda og kraftar. (1. Korintubréf 2:4)
Því að Guðs ríki er ekki fólgið í orðum, heldur í krafti. (1. Korintubréf 4:20)
Þekking er forsenda hjálpræðisins og andlegs vaxtar. En til að vaxa og dafna í Guði af fullkomnu heilbrigði þurfa menn að eiga jafnvægi milli þekkingar og þess sem Páll postuli nefnir "sönnun anda og kraftar".
Vér vitum, að þekking höfum vér allir. Þekkingin blæs menn upp, en kærleikurinn byggir upp. (1. Korintubréf 8:1-4)
Þekkingin ein og sér blæs menn upp. Við þekkjum mörg dæmi þess, að menn nota þekkingu sína til að berja á öðrum, sem hafa minni þekkingu til að bera. Einnig hafa menn notað bókvit sitt til að loka sig af í kenningakerfum, þannig að Guð nær ekki til þeirra fyrir Anda sinn. Þannig að þekking ein og sér er ekki fullnægjandi til andlegs vaxtar. Menn þurfa að læra að byggjast upp í kærleika. Kærleikur hins kristna manns opinberast í hlýðni við Orð Guðs í smáu sem stóru. Jesús sagði sjálfur:
Ef þér elskið mig, munuð þér halda boðorð mín. (Jóhannesarguðspjall 14:15)
Kirkjusagan kennir okkur, að það hefur gengið á ýmsu varðandi hlýðni manna og einlægni gagnvart Orði Guðs, sem á að vera vottur kærleika okkar. Menn hafa einnig látið mannleg sjónarmið ráða, og oftar en ekki hefur Orð Guðs verið vegið og metið samkvæmt mælikvarða manns. Því, sem manninum finnst ekki henta eða hann skilur ekki til fullnustu, er ýtt til hliðar og þess í stað er verða mannasetningar ofan á, sem gera það að verkum að menn villast og kynnast ekki krafti Guðs. Þess ber einnig að geta að algengt er að trúarhreyfingar hefjist til vegs í anda og krafti, en veslist síðan upp og trénist. Starf þeirra snýst síðan um það að viðhalda sér sjálfum, í stað þess að miðla gjöfum Guðs. Mannhyggjan nær oft undirtökunum og því, sem á yfirborðinu er ekki nógu "fínt", er úthýst. Síðan taka menn til við að velja og hafna, hverju þeir vilja hlýða af boðum Guðs, og þá er voðinn vís.
Í versinu, sem vitnað er til hér að framan, segist Páll ekki styðjast við sannfærandi vísdómsorð, í boðun sinni hjá Korintumönnum, heldur "sönnun anda og kraftar." Við gerum okkur ljóst, að Guð opinberaði sig á mjög magnaðan hátt í þjónustu Páls. Reyndar lesum við um "sönnun anda og kraftar" í Nýja testamentinu, allt frá því að Heilagur Andi féll á Hvítasunnudag. Þessi sérstaka nærvera Guðs, sem opinberast í lífi þeirra sem trúa, er ekki bundin við tíma frumkristninnar, heldur má lesa um að Guð sanni sig með anda og krafti við hin ýmsu tækifæri og á hinum ýmsu stöðum í gegnum alla sögu kirkjunnar. Að vísu hefur alla tíð verið barist hart gegn slíku, og raddirnar, sem heyrðust á Hvítasunnudag og töldu að lærisveinarnir væru undir áhrifum áfengis, hafa ekki þagnað. Gagnrýni og andstaða verða alltaf órofa hluti af því, sem mætir þeim sem vilja ganga veg Guðs, samkvæmt kenningunni í bókinni helgu.
Hvítasunnumenn rekja rætur sínar til meþódista, en upphafsmaður þeirrar merku trúarhreyfingar var John Wesley. Það má leiða gild rök að því, að hann sé hinn eiginlegi "faðir" þeirra helgunar- og hvítasunnuhreyfinga sem við þekkjum í dag. Starf meþódista hófst í Englandi á átjándu öld, en árið 1766 hófst boðunarstarf þeirra í Bandaríkjunum. Árið 1784 var fastri skipan komið á starfið. Það var í Virginíufylki sem meþódistar áttu mestu fylgi að fagna og þar voru haldnar samkomur, sem voru afskaplega líkar þeim samkomum hvítasunnumanna, er síðar komu fram á sjónarsviðið.
Í bók sinni The Holiness-Pentecostal Movement in the United States, greinir höfundurinn, Vinson Synan, frá því að Devereaux Jarrat, hafi verið einn þeirra er stóð að þessu samkomuhaldi, og hann lýsir samkomum, sem haldnar voru í Brunswick í Virginíu árið 1775.
Margir andvörpuðu og stundu í beiðni um fyrirgefningu meðan aðrir sárbændu Guð með háværum gráti og tárum að frelsa sig algjörlega frá því sem eftir var að syndugu eðli og helga algjörlega. Margir vitnuðu um að hafa helgast á augnabliki fyrir einfalda trú.
Einn áhorfendanna lýsir þessu þannig í sömu bók:
Sumir urðu alteknir skjálfta og féllu síðan í gólfið eins og dauðir væru, meðan aðrir föðmuðust í táraflóði og allir virtust frá sér numdir í kærleika og lofgjörð.
Á þessum sérstæðu samkomum á átjándu öld, þar sem vakningarandi sveif yfir vötnunum, mætti mönnum margt það, sem einkenndi vakningu hvítasunnumanna á þessari öld.
Frægasta dæmið um vakningarbylgju á þeim tíma, þar sem Andi Guðs starfaði með sérstökum hætti, eru atburðirnir sem gerðust á samkomum í Cane Ridge í Logan í Kentucky árið 1800 undir forystu þriggja predikara úr Öldungakirkjunni.
Þessi vakning varði í meira en ár og komu þar fram flest þau tilfinningafyrirbæri sem hafa einkennt ákveðnar greinar bandarískrar mótmælendatrúar allar götur síðan. Það var meþódistapredikaranum John McGee sem tókst að vekja þessa hreyfingu þegar hann var að predika og tilfinningarnar yfirbuguðu hann og hann "hrópaði og hvatti af allri orku sinni." Fljótlega var gólfið á Red River Öldungakirkjunni "þakið af þeim sem féllu" á meðan "hróp þeirra um miskunn rufu himininn". Spennan og forvitnin sem þessi samkoma olli varð fljótlega að samkomuherferð árið 1801 í Cane-Ridge í Bourbonsýslu sem var leidd af enn einum Öldungakirkjupredikara, Barton Stone að nafni.
Það var í ágúst árið 1801 að vakning í Cane Ridge náði hámarki þegar mannfjöldi, sem talinn var vera allt frá tíu þúsundum til tuttugu og fimm þúsunda, safnaðist saman. Í skini varðeldanna féllu hundruð syndara "eins og fallnir menn í hörðu stríði." Aðrir fengu "skjálfta" og hristust hjálparvana í öllum liðamótum. Peter Cartwright greindi frá því að hann sá fimm hundruð manns hristast í einu á einni af samkomunum. Þeim sem enn var ekki búið að snúa voru jafn móttækilegir fyrir "skjálftunum" og hinir frelsuðu. Einn predikarinn sagði frá því að "hinir syndugu eru miklu hræddari við þetta en bólusótt eða gulusótt." Eftir að hafa "beðið í gegn" skriðu sumir um á fjórum fótum og geltu eins og hundar og með því "ráku þeir Djöfulinn á flótta." Aðrir voru í transi klukkustundum saman, og er þeir vöknuðu lýstu þeir yfir frelsi eða helgun. Á sumum samkomum var allur söfnuðurinn altekinn af "heilögum hlátri", fögnuði sem erfitt var að hemja. Ábyrgur aðili telur að árið 1805 hafi helmingur alls kristins fólks í Kentucky haft reynslu af þessum fyrirbrigðum.
Vakningareldurinn breiddist út frá Kentucky til suðurs. Hann náði til Tennessee, Norður og Suður - Karólínu, Vestur Virginíu og Georgíu. Á flestum stöðum endurtóku sömu fyrirbrigðin sig. Á sumum stöðum var greint frá annarri reynslu að auki. Í vakningu sem náði til háskólans í Georgíu árin 1800-1801, eftir að nemendur höfðu sótt heim vakningarsamkomur í grenndinni, urðu þeir einnig alteknir "skjálfta" og "töluðu nýjum tungum." "Þeir liðu í ómegin og lágu klukkustundum saman á hálminum sem var fyrir þá sem voru "slegnir af Drottni", eða þeir lögðu skyndilega á flótta, en féllu flatir eins og skotnir af leyniskyttu, eða þeir hófu skyndilega að skjálfa og virtist sem sérhver vöðvi líkamans væri altekinn og leit út fyrir að þeir myndu slitna í sundur, eða þeir töluðu nýjum tungum."
Vinson Synan gefur afar merkilega yfirlýsingu í bók sinni, og vísar til þess sem hann hafði áður fest á blað um anda og kraft á vakningarsamkomum í Bandaríkjunum, en hann segir:
Frá árinu 1800 og fram til dagsins í dag hafa slík fyrirbæri verið í einhverjum mæli samfara öllum megin vakningum, óháð kirkjudeild eða kenningum.
Hvítasunnuvakningin er talin eiga upphaf sitt í niðurníddri kirkjubyggingu við Azusastræti í Los Angeles árið 1906. Þaðan breiddist sú sönnun anda og kraftar, er þar var að finna, með ævintýralegum hraða nánast um heim allan. Nú er hvítasunnuhreyfingin ein öflugasta trúarhreyfingin á jörðinni og er enn að vaxa. Við skulum enn grípa niður í bók Vinson Synan:
Meðan á þriggja ára vakningarskeiðinu stóð, hefði gestkomandi í Azusastræti mætt sýn sem er ólýsanleg. Menn og konur hrópuðu, grétu, dönsuðu, féllu í trans, töluðu og sungu í tungum og túlkuðu boðskapinn á ensku. Menn fóru að hætti kvekara og hver sem fann sig "knúinn af andanum" predikaði eða söng. Þar var ekki kirtlaklæddur kór, engar sálmabækur eða skipulagðar samkomur. En mikill trúareldmóður var til staðar. Í öllu þessu miðju var "öldungurinn" Seymor, sem predikaði mjög sjaldan, en eyddi miklu af tíma sínum með höfuð sitt hulið í tómum skókassa á bak við púltið. Hann sást oft á gangi innan um mannfjöldann með fimm og tíudollara seðla upp úr vösunum, en fólk hafði stungið þeim þar án þess að hann tæki eftir því.
Margar af hinum róttækari helgunarkirkjum lögðu niður samkomur og komu allar í Azusastræti eftir að samkomurnar urðu altalaðar. Fljótlega fór að bera á látbragði eins og "skjálfta" og "brottrekstri Djöfulsins."
Það fór ekki hjá því að hvítasunnuvakningin næði ströndum Íslands. Árið 1921 var í Vestmannaeyjum stofnsettur söfnuður, sem angi þessarar vakningar. Söfnuðurinn fékk heitið Betel og þar gerðust einnig ýmis undur og stórmerki, sem voru eignuð Heilögum Anda. Þeir, sem fyrir utan stóðu, býsnuðust yfir því sem fram fór, eins og gengur. Ekki er mér kunnugt um neinar samtímaheimildir um hvernig samkomurnar gengu fyrir sig aðrar en frásögn Hendriks Ottóssonar í bók hans "Hvíta stríðið - vegamót og vopnagnýr", en hann fyllti hóp þeirra er býsnuðust yfir því sem Andi Guðs var að vinna. Frásögn hans er trúlega frá árinu 1922 og er á þessa leið:
Ég brá mér oft í kirkju hjá Hvítasunnumönnum og það verð ég að segja, að sjaldan hef ég kynnst jafn fáránlegri messugerð. Presturinn sjálfur, séra Ramzelius, lagði út af texta sínum á svipaðan hátt og aðrir ofsatrúarmenn, en þó var eitthvað í ræðu hans, sem sefjaði söfnuðinn. Fólk fór að sjá alls konar æðri verur, jafnvel heilagan anda. Kom fyrir að tvennt sá hann í sömu andránni, en þó ekki á sama stað. Stunur og óráðshjal mátti heyra. Oft var nokkur hávaði af þessu. Fannst mér helst sem andi einhvers einstaks reyndi að yfirgnæfa anda þess, sem næst sat. Ekki skorti ábendingar um eilífa útskúfun þeim, sem þverskölluðust við andann. Annars hafði andinn hinar ótrúlegustu leiðir til að komast inn í menn og taka sér bólfestu. Einn maður sagði mér, að andinn hefði smeygt sér inn undir vinstra herðablaðið og farið eins og rafstraumur um allan kroppinn.
Eitt sinn sátum við nokkrir kunningjar og hlýddum á messu hjá Hvítasunnusöfnuðinum. Ekki veit ég hverju sætti, en það virtist vera óvenju mikil þröng anda þennan dag, því fjöldi manna varð gagntekinn. Sumir töluðu tungum (ekki þekkti ég neina þeirra nema íslensku), en aðrir duttu froðufellandi úr sætum sínum. Að síðustu varð okkur ekki vært og gengum út.
Þegar þessar línur eru lesnar, verða menn að hafa í huga að hér ritar maður, sem hefur engan skilning á verki Heilags Anda. Tilgangur skrifanna virðist vera að niðra það merkilega starf, sem unnið var í Betel í Vestmannaeyjum á þessum árum, en þó verður að telja að frásögnin hafi eitthvert heimildagildi.
Við skulum kanna hvað Orð Guðs hefur að segja um "sönnun anda og kraftar."
Klapp
Það sem mætir öllum, sem koma á samkomur í söfnuðum, þar sem menn eru fylltir Heilögum Anda, er lófaklapp. Menn klappa gjarnan saman höndunum í takt við tónlistina sem flutt er, eða til að láta í ljós fögnuð sinn og sigurvissu. Guð hefur gefið lýð sínum skipun um að klappa höndunum, til tákns um sigur yfir veldi óvinarins.
Klappið saman lófum, allar þjóðir, fagnið fyrir Guði með gleðiópi. Því að Drottinn, Hinn hæsti, er ógurlegur, voldugur konungur yfir gjörvallri jörðinni. Hann leggur undir oss lýði og þjóðir fyrir fætur vora. (Sálmur 47:2-4)
Guð vísar einnig til þess í Orði sínu að sköpunarverkið eigi að klappa. Guð fer fram á það að fljótin klappi, þegar ríki Drottins verður stofnsett á jörðunni
Fljótin skulu klappa lof í lófa, fjöllin fagna öll saman fyrir Drottni sem kemur til að dæma jörðina. Hann dæmir heiminn með réttlæti og þjóðirnar með réttvísi. (Sálmur 98:8,9)
Þegar Ísraelsmenn komu inn í Fyrirheitna landið, sýndi sköpunarverkið fögnuð sinn yfir þeim sigri sem vannst:
Já, með gleði skuluð þér út fara, og í friði burt leiddir verða. Fjöll og hálsar skulu hefja upp fagnaðarsöng fyrir yður, og öll tré merkurinnar klappa lof í lófa. (Jesaja 55:12)
Maður, sem þarf að gefa til kynna fögnuð sinn, klappar gjarnan saman höndunum. Við opinber tækifæri þykir það sjálfsagt að tjá tilfinningar sínar með lófaklappi. Við veitum þeim, sem ná árangri á sviðum lista eða íþrótta, viðurkenningu með lófaklappi. Er það ekki sjálfsagt að tjá Guði hug sinn með því að klappa Honum lof í lófa?
Háreysti
Guð opinberar sig með ýmsum hætti. Víða getum við lesið um það í Ritningunum, að Guð opinberar sig með miklum fyrirgangi, en að sjálfsögðu má einnig lesa um að Guð opinberast í blíðum blæ. Þegar hann gaf Ísraelsmönnum lögmál sitt á Sínaífjalli gekk mikið á:
Á þriðja degi, þegar ljóst var orðið, gengu reiðarþrumur og eldingar, og þykkt ský lá á fjallinu, og heyrðist mjög sterkur lúðurþytur. Skelfdist þá allt fólkið, sem var í búðunum. Þá leiddi Móse fólkið út úr búðunum til móts við Guð, og tóku menn sér stöðu undir fjallinu. Sínaífjall var allt í einum reyk, fyrir því að Drottinn sté niður á það í eldinum. Mökkurinn stóð upp af því, eins og reykur úr ofni, og allt fjallið lék á reiðiskjálfi. Og lúðurþyturinn varð æ sterkari og sterkari. Móse talaði, og Guð svaraði honum hárri röddu. Og Drottinn sté niður á Sínaífjall, á fjallstindinn. Og Drottinn kallaði Móse upp á fjallstindinn, og gekk Móse þá upp. (2. Mósebók 19:16-20)
Háreysti, samfara nærveru Guðs, var svo mikil að Ísraelsmenn fylltust skelfingu. Það var ekki aðeins að lúðurþytur yfirgnæfði allt, heldur bættust við þrumur og eldingar, og fjallið sjálft nötraði og skalf. Móse átti samskipti við Guð Föður á þessari sögulegu stund, er Guð svaraði honum hárri röddu. Við þetta tækifæri var almáttugur Guð að opinbera fyrir föllnu mannkyni heilagt Orð sitt. Maðurinn var að taka við ómældri blessun úr hendi Guðs sjálfs.
Síðar gerðist það að Orð Guðs í holdi, Drottinn Jesús Kristur, fæddist inn í þennan heim og þá gekk einnig mikið á. Þeir, sem urðu vitni að þeim tímamótum í sögu mannkynsins, urðu einnig fylltir skelfingu, er þeim opnaðist himinn Guðs og hersveitir Drottins hófu upp raddir sínar:
En í sömu byggð voru hirðar úti í haga og gættu um nóttina hjarðar sinnar. Og engill Drottins stóð hjá þeim, og dýrð Drottins ljómaði kringum þá. Þeir urðu mjög hræddir, en engillinn sagði við þá: "Verið óhræddir, því sjá, ég boða yður mikinn fögnuð, sem veitast mun öllum lýðnum: Yður er í dag frelsari fæddur, sem er Kristur Drottinn, í borg Davíðs. Og hafið þetta til marks: Þér munuð finna ungbarn reifað og lagt í jötu." Og í sömu svipan var með englinum fjöldi himneskra hersveita, sem lofuðu Guð og sögðu: Dýrð sé Guði í upphæðum, og friður á jörðu með mönnum, sem hann hefur velþóknun á. (Lúkasarguðspjall 2:8-14)
Hirðarnir urðu ekki aðeins hræddir, heldur mjög hræddir, þegar himinn Guðs opnaðist og dýrð Drottins kom eins og stormsveipur inn í líf þeirra.
Eftir dauða, upprisu og himnaför Jesú Krists gerðist það að Heilagur Andi kom inn í þennan heim. Enn á ný varð mikill fyrirgangur og varð þessi sögulegi atburður hljóðbær í Jerúsalem:
Þá er upp var runninn hvítasunnudagur, voru þeir allir saman komnir. Varð þá skyndilega gnýr af himni eins og aðdynjanda sterkviðris og fyllti allt húsið, þar sem þeir voru. Þeim birtust tungur, eins og af eldi væru, er kvísluðust og settust á hvern og einn þeirra. Þeir fylltust allir heilögum anda og tóku að tala öðrum tungum, eins og andinn gaf þeim að mæla. Í Jerúsalem dvöldust Gyðingar, guðræknir menn, frá öllum löndum undir himninum. Er þetta hljóð heyrðist, dreif að fjölda manns. Þeim brá mjög við, því að hver og einn heyrði þá mæla á sína tungu. Þeir voru frá sér af undrun og sögðu: "Eru þetta ekki allt Galíleumenn, sem hér eru að tala? Hvernig má það vera, að vér, hver og einn, heyrum þá tala vort eigið móðurmál?" (Postulasagan 2:1-8)
Á þessari merkilegu morgunstund, er Heilagur Andi féll, náði þessi atburður eyrum þúsunda og hafði mikil áhrif á þá sem tóku á móti hinum eldlegu tungum inn í anda sinn. Háttalag þeirra breyttist svo mjög og varð svo torkennilegt að menn héldu að þeir væru undir áhrifum áfengis. Pétur þurfti að hefja ræðu sína á því að vísa sögusögnum um drykkjuskap postulanna á bug:
Þá steig Pétur fram og þeir ellefu, og hann hóf upp rödd sína og mælti til þeirra: "Gyðingar og allir þér Jerúsalembúar! Þetta skuluð þér vita. Ljáið eyru orðum mínum. Eigi eru þessir menn drukknir, eins og þér ætlið, enda aðeins komin dagmál." (Postulasagan 2:14-15)
Pétur hefur fyrstu predikun kristinnar kirkju með því að útskýra fyrir áheyrendum sínum, að ekki séu þeir, sem fylltust af Andanum og fóru að tala tungum, drukknir. Rökin sem hann notar, eru þau að klukkan sé aðeins níu að morgni. Pétur vísaði því ekki á bug, að atferli þeirra væri með svipuðu yfirbragði og um drukkna menn væri að ræða. Samfara fyllingu Andans gekk því mikið á, þá sem nú.
Margir vísa til þess að Guð mæti mönnum og konum gjarnan á hljóðri stund og benda á, að oft á tíðum virðist helg þjónusta vera þunglamaleg og stirð. Því er til að svara, að Guð starfar með margvíslegum hætti og menn verða að forðast að gera Guði form til að starfa innan. Guð starfar svo sannarlega með háreysti og fyrirgangi, sem og með öðrum hætti.
Sumir vísa til þess sem segir í fyrri Konungabók um samskipti Elía og Guðs og vilja í framhaldi af því hafna því að Guð starfi í stormi, en frásögnin er svona:
Þá sagði Drottinn: "Gakk þú út og nem staðar á fjallinu frammi fyrir mér." Og sjá, Drottinn gekk fram hjá, og mikill og sterkur stormur, er tætti fjöllin og molaði klettana, fór fyrir Drottni, en Drottinn var ekki í storminum. Og eftir storminn kom landskjálfti, en Drottinn var ekki í landskjálftanum. Og eftir landskjálftann kom eldur, en Drottinn var ekki í eldinum. En eftir eldinn heyrðist blíður vindblær hvísla. Og er Elía heyrði það, huldi hann andlit sitt með skikkju sinni, gekk út og nam staðar við hellisdyrnar. Sjá, þá barst rödd að eyrum honum og mælti: "Hvað ert þú hér að gjöra, Elía?" (1. Konungabók 19:11-13)
Þegar þessi frásögn er lesin verða menn að gera sér grein fyrir því, að spámaðurinn, sem var nýbúinn að vinna stóran sigur fyrir ríki Guðs, var kominn á undanhald og inn í ósigur. Elía hafði fengið hótun frá Jesebel konu Akabs, um líflát, sem fyllti hann ótta og skelfingu. Í þessum kafla er verið að segja frá því er Guð "tók hann á teppið" og sagði honum til syndanna vegna þeirra atburða. Þegar Guð vandar um við börnin sín gerir hann það ávallt með kærleika og mildi, og það má sannarlega segja að umvöndunun kemur fyrst eins og blíður blær. En þegar það dugir ekki koma þyngri áherslur. Þegar þetta er skoðað, gera menn sér grein fyrir því, að blessun Guðs getur komið eins og stormur, og hún gerir það oft. Í þessari frásögn er ljóst að stormur, eldur og jarðskjálfti voru samfara nærveru almáttugs Guðs.
Menn verða að gera sér ljóst, að í háreystinni einni saman er ekki kraftur, en oft er háreysti samfara því að Guð opinberar kraft sinn. Lýður Guðs þarf að eiga næga leysingu til að leyfa Guði að starfa með þeim hætti, ef vilji Hans segir til um það.
Þegar Andi Guðs er nærri og börn Hans lofsyngja Honum í Anda og sannleika, verður oft vart við gagnrýni þeirra sem eru fyrir utan. Menn vilja setja hömlur á verk Andans og hafa áferð þess, sem verið er að gera, í samræmi við það sem þeir telja rétt. Slíkt viðhorf er Guði ekki að skapi. Hann hefur yndi af lofgjörðarómi barna sinna og víða í Ritningunum er að finna hvatningu um að láta gleðióp gjalla fyrir Guði.
Komið, fögnum fyrir Drottni, látum gleðióp gjalla fyrir kletti hjálpræðis vors. Komum með lofsöng fyrir auglit hans, syngjum gleðiljóð fyrir honum. Því að Drottinn er mikill Guð og mikill konungur yfir öllum guðum. (Sálmur 95:1-3)
Öll veröldin fagni fyrir Drottni! Þjónið Drottni með gleði, komið fyrir auglit hans með fagnaðarsöng! Vitið, að Drottinn er Guð, hann hefir skapað oss, og hans erum vér, lýður hans og gæsluhjörð. (Sálmur 100:1-3)
Drottinn varð var við það á sínum hérvistardögum, að menn vildu lækka róm þeirra sem lofsungu Guði. Viðbrögð Drottins voru ákveðin. Í Lúkasi segir:
Hann svaraði: "Ég segi yður, ef þeir þegja, munu steinarnir hrópa." (Lúkasarguðspjall 19:40)
Auðvitað viljum við svara kalli Andans og lofsyngja Guði fyrir þann kærleika sem Hann sýnir og hefur sýnt mannanna börnum. Við viljum ekki að steinarnir hrópi eða að fjöllin og hálsarnir dansi vegna þess að við gerum ekki okkar hluta.
Þegar sonur Guðs gaf upp anda sinn á krossi, í fullkominni lægingu og auðmýkt, voru engir menn til staðar til að lofsyngja Guði fyrir þessa stórkostlegu fórn, en sköpunarverkið sýndi viðbrögð.
En frá hádegi varð myrkur um allt land til nóns. Og um nón kallaði Jesús hárri röddu: "Elí, Elí, lama sabaktaní!" Það þýðir: "Guð minn, Guð minn, hví hefur þú yfirgefið mig?" (Matteusarguðspjall 27:45-46)
En Jesús hrópaði aftur hárri röddu og gaf upp andann. Þá rifnaði fortjald musterisins í tvennt, ofan frá og niður úr, jörðin skalf og björgin klofnuðu. (Matteusarguðspjall 27:50-51)
Upplyftar hendur
Það er vilji Guðs að börn Hans lyfti upp heilögum höndum frammi fyrir Honum.
Fórnið höndum til helgidómsins og lofið Drottin. Drottinn blessi þig frá Síon, hann sem er skapari himins og jarðar. (Sálmur 134:2-3)
Upplyftar hendur eru tákn um undirgefni. Guð óskar þess að hendur okkar séu hreinar af saurgun þessa heims. Hendur gefa til kynna þjónustu. Guð þráir að sjá þjónustufúsar hendur, sem lyft er upp í lofgjörð og tilbeiðslu til Hans.
Heyr þú á grátbeiðni mína, er ég hrópa til þín, er ég lyfti höndum mínum til Hins allrahelgasta í musteri þínu. (Sálmur 28:2)
Þannig skal ég lofa þig meðan lifi, hefja upp hendurnar í þínu nafni. (Sálmur 63:5)
Við lesum um þegar Davíð konungur lyfti upp höndum sínum í bæn sinni og beiðni frammi fyrir Guði. Við erum í ákveðnum skilningi, eins og börnin frammi fyrir föður sínum, og teygjum upp hendurnar til Hans. Slíkt tákn og slíkt ákall fær svörun í föðurhjarta Guðs.
Það er gott að geta komið fram fyrir almáttugan Guð, lyft upp höndum sínum og gefið þannig til kynna að við gefumst upp fyrir almætti Hans.
Ég vil, að karlmenn biðjist hvarvetna fyrir, með upplyftum heilögum höndum, án reiði og þrætu. (1. Tímóteusarbréf 2:8)
Í þessu versi kemur fram að þeir, sem lyfta upp höndum sínum frammi fyrir Guði, eigi að gera það án reiði og þrætu. Eins og ávallt, þegar menn vilja nálægast heilagan Guð, þurfa þeir að helgast af saurgun þessa heims. Guðsdýrkun getur aldrei verið formið eitt, án innihalds. Að lyfta höndum sínum, vanhelgum í reiði og þrætu í helgidómi Guðs, er ekki guðsdýrkun, heldur í besta falli leikfimi.
Jesús Kristur lét negla hendur sínar upplyftar á kross með höndum vondra manna. Þær upplyftu hendur voru þar í heilagleika, án reiði og þrætu. Þjáningar Hans voru ólýsanlegar, en þrátt fyrir það snérist Honum ekki hugur, heldur horfði til þeirrar lausnar, sem hann kom til að vinna öllu mannkyni með dauða sínum. Það má segja að Jesús hafi sýnt eilífum vilja Föðurins fullkomna undirgefni, er hendur Hans lyftust upp til Hans á krossinum á Golgata.
Dans
Dans er fyrirbrigði sem þekkt er manna á meðal hvarvetna á jörðinni. Hann er tjáning, sem brýst oft fram af innri þörf, þegar fögnuður og gleði eru til staðar. Guð hefur sjálfur gefið manninum dansinn og er það ætlan Guðs, að maðurinn tjái sér lofgjörð og tilbeiðslu til Drottins í heilögum dansi.
Ísrael gleðjist yfir skapara sínum, synir Síonar fagni yfir konungi sínum. Þeir skulu lofa nafn hans með gleðidansi, leika fyrir honum á bumbur og gígjur. (Sálmur 149:2,3)
Hér lesum við að Guð gefur skipun um að lýður Hans skuli lofa Hann í dansi. Dans hefur einnig verið notaður í þágu illra afla, þar sem veldi myrkursins er lofsungið. Þar gildir hin sama regla, að allt sem Guð gerir og ætlast til að lýður sinn geri, reynir makt myrkranna að eigna sér.
Víða í hinum kristna heimi er lagt blátt bann við dansi og þeir, sem stíga sporið, eru taldir komnir út fyrir þann ramma, sem hinn kristni maður á að lifa innan. Þegar þessar skoðanir eru bornar saman við hina heilnæmu kenningu í Orði Guðs, kemur í ljós að menn fara villir vegar. Dans í heilagleika, sem lofgjörð til Guðs, á að vera hluti af kristinni guðsdýrkun. Það má nánast segja, að dans sé eðlislæg tjáning og leysist best úr læðingi, sem tákn kærleika og elsku og einingar við algóðan Guð.
Þá tók Mirjam spákona, systir Arons, bumbu í hönd sér, og allar konurnar gengu á eftir henni með bumbum og dansi. Og Mirjam söng fyrir þeim: Lofsyngið Drottni, því að hann hefir sig dýrlegan gjört, hestum og riddurum steypti hann í hafið. (2. Mósebók 15:20,21)
Við lesum fyrst um dans í þessum versum, þegar Mirjam leiddi Ísrael í dansi. Þegar ofsækjendur Ísraels, her Faraós, drukknaði í hafinu, en Ísrael gekk þurrum fótum yfir, var full ástæða til að tjá fögnuð yfir lífgjöf og björgun. Í dag eiga menn sigur yfir öllum her óvinarins í dauða og upprisu Jesú Krists. Í ljósi þess er ástæðan til að tjá fögnuð yfir fullkomnum sigri í dansi ekki minni.
En er Móse nálgaðist herbúðirnar og sá kálfinn og dansinn, upptendraðist reiði hans, svo að hann þeytti töflunum af hendi og braut þær í sundur fyrir neðan fjallið. Síðan tók hann kálfinn, sem þeir höfðu gjört, brenndi hann í eldi og muldi hann í duft og dreifði því á vatnið og lét Ísraelsmenn drekka. (2. Mósebók 32:19,20)
Hér getur að lesa er Ísraelsmenn féllu frá trúnaði við Guð og gáfust upp að bíða þess að Móse lyki samfundi sínum við Guð á Sínaífjalli, en hann fór þangað upp til að taka á móti lögmálinu úr hendi Guðs. Þess í stað létu þeir Aron gera sér kálf af gulli og tilbáðu hann með dansi. Yfir þennan dans kom dómur Guðs. Dansinn var notaður í röngum tilgangi.
Þá sögðu þeir: "Sjá, hátíð Drottins er árlega haldin í Síló, sem liggur fyrir norðan Betel, fyrir austan þjóðveginn, sem liggur frá Betel upp til Síkem, og fyrir sunnan Lebóna." Og þeir lögðu svo fyrir Benjamíns sonu: "Farið og liggið í leyni í víngörðunum. Og er þér sjáið Sílódætur ganga út til dansleika, þá skuluð þér spretta upp úr víngörðunum og ræna yður sinni konunni hver af Sílódætrum. Farið síðan heim í Benjamínsland. En þegar feður þeirra eða bræður koma að kæra þetta fyrir oss, þá skulum vér segja við þá: "Gefið oss þær, því að vér fengum engar konur í stríðinu. Þér hafið ekki heldur gefið þeim þær. Ef svo væri, þá væruð þér sekir."" Benjamíns synir gjörðu svo og tóku sér konur, eins og þeir voru margir til, meðal dansmeyjanna, sem þeir rændu. Síðan fóru þeir og hurfu aftur til óðals síns og reistu að nýju borgirnar og bjuggu í þeim. (Dómarabókin 21:19-23)
Í þessari frásögn greinir frá því að Benjamínítar áttu við þann vanda að glíma að þá skorti konur til að gifta þeim mönnum er eftir voru af ættkvíslinni, eftir að hinar ættkvíslirnar höfðu nær útrýmt þeim í refsingarskyni fyrir glæp er þeir drýgðu. Bræður þeirra vildu ekki gifta þeim konur af kynkvíslum sínum. Þeir stóðu því frammi fyrir því að ættkvíslin myndi þurrkast út. Það varð síðan að ráði, að er hin árlega hátíð í Síló gekk í garð, lágu Benjamínítar í leyni og gripu þær Sílódætur, er dönsuðu og tóku sér fyrir konur. Síló var á þeim tíma sá staður, þar sem örk Guðs var geymd. Dansandi stúlkur í Síló komu í veg fyrir að kynkvísl Benjamíns dæi út. Í þessari frásögn gegnir dansinn afar sérstöku hlutverki.
Og Davíð fór í leiðangra. Var hann giftudrjúgur, hvert sem Sál sendi hann. Setti Sál hann því yfir hermennina. Og hann var vel þokkaður af öllum lýð og einnig þjónum Sáls. Þegar þeir komu heim, þá er Davíð hafði lagt Filistann að velli, þá gengu konur úr öllum borgum Ísraels syngjandi og dansandi út í móti Sál konungi, með bumbum, strengleik og mikilli gleði. Og konurnar stigu dansinn, hófu upp söng og mæltu: Sál felldi sín þúsund, en Davíð sín tíu þúsund. (1. Samúelsbók 18:5-7)
Hér er sagt frá þeim merka atburði er Davíð, þá ungur sveinn, vann sigur á risanum Golíat. Golíat, ásamt her Filista, hafði ógnað Ísrael um skeið. Með djörfung sinni og fölskvalausri trú sinni á Guð hafði Davíð unnið sigur, og sú gleði, sem sá sigur vakti, var tjáð í dansi kvennanna í Ísrael.
En er Davíð konungi komu þau tíðindi: "Drottinn hefir blessað hús Óbeð Edóms og allt, sem hann á, sakir Guðs arkar," þá lagði Davíð af stað og sótti örk Guðs í hús Óbeð Edóms og flutti hana til Davíðsborgar með fögnuði. Og er þeir, sem báru örk Drottins, höfðu gengið sex skref, fórnaði hann nauti og alikálfi. Og Davíð dansaði af öllum mætti fyrir Drottni, og var Davíð þá gyrtur línhökli. Og Davíð og allt Ísraels hús flutti örk Drottins upp með fagnaðarópi og lúðurhljómi. En er örk Drottins kom í Davíðsborg, leit Míkal, dóttir Sáls, út um gluggann, og er hún sá Davíð konung vera að hoppa og dansa fyrir Drottni, fyrirleit hún hann í hjarta sínu. (2. Samúelsbók 6:12-16)
Hér segir frá því er Davíð konungur kom með örk Guðs til Jerúsalem. Við það tækifæri dansaði sjálfur konungurinn af öllum mætti frammi fyrir Guði sínum af fögnuði og gleði. Eiginkona hans, Míkal, horfði á mann sinn sleppa fram af sér beislinu í lofgjörð til Guðs og vakti það fyrirlitningu í hjarta hennar. Guð lokaði kviði hennar vegna þessa og varð hún barnlaus til dauðadags.
Davíð hafði skilning á gildi þess að dansa frammi fyrir Guði, enda lét hann það mótlæti sem hann varð fyrir ekki hafa áhrif á sig. Davíð sagði:
Þá sagði Davíð við Míkal: "Fyrir Drottni vil ég dansa. Hann hefir tekið mig fram yfir föður þinn og fram yfir allt hans hús og skipað mig höfðingja yfir lýð Drottins, yfir Ísrael, og fyrir Drottni vil ég leika og lítillækka mig enn meir en þetta og líta smáum augum á sjálfan mig. En með ambáttunum, sem þú talaðir um, hjá þeim mun ég verða vegsamlegur." (2. Samúelsbók 6:21,22)
Davíð tók því af karlmennsku er eiginkona hans líkti honum við argasta skrílinn, og hann lýsti því yfir að hann myndi enn frekar lítillækka sig með þessum hætti. Davíð vissi sem var að lykillinn að náð Guðs er auðmýkt.
En eldri sonur hans var á akri. Þegar hann kom og nálgaðist húsið, heyrði hann hljóðfæraslátt og dans. (Lúkasarguðspjall 15:25)
Hér segir af því er glataði sonurinn kom heim á ný eftir langa fjarveru í drafi syndarinnar. Þegar eldri bróðir hans nálgaðist heimkynni sín heyrði hann hljóðfæraslátt og dans. Fögnuður var í húsi Föðurins, syndari var kominn heim og það var stiginn dans.
Jesús segir um sjálfan sig í Lúkasarguðspjalli:
Og hann sagði við þá: "Þessi er merking orða minna, sem ég talaði við yður, meðan ég var enn meðal yðar, að rætast ætti allt það, sem um mig er ritað í lögmáli Móse, spámönnunum og sálmunum." (Lúkasarguðspjall 24:44)
Hann vísar til þess, að um Hann er ritað í spámönnunum og sálmunum, í þessari ritningargrein. Í sálmunum er gefin bein skipun um dans í heilagleika frammi fyrir Guði. Er einhverjum blöðum um það að fletta að Jesús hafi stigið dans í lofgjörð til Föðurins?
Hopp
Í Ritningunum lesum við um að menn og konur hoppi fyrir Guði. Með því er gefið til kynna að nýtt líf eða ljós hafi kviknað.
Og Davíð og allt Ísraels hús flutti örk Drottins upp með fagnaðarópi og lúðurhljómi. En er örk Drottins kom í Davíðsborg, leit Míkal, dóttir Sáls, út um gluggann, og er hún sá Davíð konung vera að hoppa og dansa fyrir Drottni, fyrirleit hún hann í hjarta sínu. (2. Samúelsbók 6:15-16)
Davíð var frá sér numinn af fögnuði er örkin var færð til Jerúsalemborgar. Nýtt líf var að koma í borg Davíðs og hann táknaði það með hoppi sem og dansi.
Sælir eruð þér, þá er menn hata yður, þá er þeir útskúfa yður og smána og bera út óhróður um yður vegna Mannssonarins. Fagnið á þeim degi og leikið af gleði, því laun yðar eru mikil á himni, og á sama veg fóru feður þeirra með spámennina. (Lúkasarguðspjall 6:22,23)
Hér er Drottinn að kenna lærisveinum sínum hvernig beri að bregðast við vegna ofsókna og haturs, er samfélag við Mannssoninn vekur. Í íslensku þýðingunni segir að menn eigi að "leika" af gleði, en frumtextinn segir að menn eigi að hoppa af gleði. Í raun eru það forréttindi að líða vegna nafns Drottins, því Hann mun bæta mönnum það upp með nýju lífi og gleði.
Þá var þangað borinn maður, lami frá móðurlífi, er dag hvern var settur við þær dyr helgidómsins, sem nefndar eru Fögrudyr, til að beiðast ölmusu hjá þeim, er inn gengu í helgidóminn. Er hann sá þá Pétur og Jóhannes á leið inn í helgidóminn, baðst hann ölmusu. Þeir horfðu fast á hann, og Pétur sagði: "Lít þú á okkur." Hann starði á þá í von um að fá eitthvað hjá þeim. Pétur sagði: "Silfur og gull á ég ekki, en það sem ég hef, það gef ég þér: Í nafni Jesú Krists frá Nasaret, statt upp og gakk!" Og hann tók í hægri hönd honum og reisti hann upp. Jafnskjótt urðu fætur hans og ökklar styrkir, hann spratt upp, stóð í fætur og tók að ganga. Hann fór inn með þeim í helgidóminn, gekk um og stökk og lofaði Guð. (Postulasagan 3:2-8)
Í þessari frásögn er sagt frá manni, sem hafði verið lamaður alla sína ævi. Postulinn Pétur biður fyrir honum í nafni Drottins Jesús Krists og maðurinn læknast á samri stundu. Hin eðlilegu viðbrögð mannsins voru að fyllast af fögnuði og lofgjörð til Guðs, og frásögnin greinir frá því að maðurinn gekk um og stökk. Maðurinn, sem hafði legið við Fögrudyr musterisins með hluta líkama síns lífvana um margra ára skeið, hafði nú tekið við nýju lífi. Viðbrögð hans voru eðlileg og í fullu samræmi við það sem gerðist. Hið sama gerist þegar hinn innri maður, sem alla tíð hefur verið lami, tekur á móti verki Heilags Anda.
Í Lúkasi segir frá því að Jóhannes skírari, enn ófæddur, hafi hoppað af fögnuði þegar Jesús, sem einnig var ófæddur, varð fyrst á vegi hans, en um þær mundir voru þeir báðir í kviðum mæðra sinna.
Þá varð það, þegar Elísabet heyrði kveðju Maríu, að barnið tók viðbragð í lífi hennar, og Elísabet fylltist heilögum anda. (Lúkasarguðspjall 1:41)
Í þessu versi er sama gríska orðið notað um viðbragð Jóhannesar í kviði móður sinnar og Drottinn notar sjálfur um að hoppa af gleði vegna ofsókna vegna Mannsonarins, í sjötta kaflanum í sama guðspjalli.
Að hoppa af gleði er eðlileg og sjálfsögð tjáning þeirra, sem fagna miklum fögnuði og á hvergi frekar heima en á meðal barna Guðs.
Við höfum séð hvernig Davíð konungur hoppaði af fögnuði þegar örkin kom til Jerúsalem. Við höfum séð hvernig þeir, sem eru ofsóttir að ósekju vegna Mannssonarins, eiga að hoppa af gleði. Við höfum séð hvernig lamaði maðurinn við Fögrudyr hoppaði af gleði, er hann meðtók lækningu sína, og við höfum séð hvernig Jóhannes skírari, ófæddur, sýndi sömu viðbrögð er hann mætti Drottni dýrðarinnar í fyrsta sinn, sem þá var reyndar einnig í kviði móður sinnar.
Grátur
Grátur er ytra tákn um að andi og sál séu meyr og brotin. Grátur er þekktur manna á meðal, og þeir sem hafa gengið með Guði þekkja vel að grátur er oft samfara ríkri nærveru Guðs. Þegar Heilagur Andi vinnur djúpt verk í sálu og anda, er grátur oft einu viðbrögðin sem hægt er að sýna.
Guði þekkar fórnir eru sundurmarinn andi, sundurmarið og sundurkramið hjarta munt þú, ó Guð, eigi fyrirlíta. (Sálmur 51:19)
Hér kemur fram að Guði er þekkt, ef fólk hefur sundurmarinn anda og sundurkramið hjarta frammi fyrir Honum. Þegar fólk er í slíku ástandi, ber grátur því oftar en ekki merki hið ytra. Stundum er hugarástand mannsins þannig, að engin orð geta tjáð það sem innifyrir býr. Þegar sterkar tilfinningar flæða fram af miklum þunga úr djúpi sálar og anda, eru tárin oft á hvörmum. Þegar maðurinn iðrast synda sinna frammi fyrir Guði, er oft að tárin streyma.
Snú við hag vorum, Drottinn, eins og þú gjörir við lækina í Suðurlandinu. Þeir sem sá með tárum, munu uppskera með gleðisöng. Grátandi fara menn og bera sæðið til sáningar, með gleðisöng koma þeir aftur og bera kornbindin heim. (Sálmur 126:4-6)
Sálmaskáldið vísar hér til þess, að þeir sem með tárum sá, munu uppskera með gleðisöng. Það má með sanni segja að þeir, sem sá tárum iðrunar í auðmýkt, munu uppskera eilífa gleði. Menn sá í auðmýkt, en munu uppskera eilífa dýrð. Þegar menn gera bæn sína fyrir Guði, er sjálfsagt og eðlilegt að tár falli, en þá er jarðvegur hjartna þeirra mjúkur og meyr og getur tekið á móti hinu eilífa sæði, sem er Orð Guðs. Síðan þarf að ala önn fyrir þessu sæði í góðu og göfugu hjarta og vænta uppskeru, sem fylgir manninum þegar tímanum lýkur og eilífðin tekur við.
Af mikilli þrengingu og hjartans trega skrifaði ég yður með mörgum tárum, ekki til þess að þér skylduð hryggjast, heldur til þess að þér skylduð komast að raun um þann kærleika, sem ég ber til yðar í svo ríkum mæli. (2. Korintubréf 2:4)
Hér er Páll að tala um þann kærleika sem hann ber til systkina sinna í trúnni á Jesú Krist. Til að kærleikur hans mætti verða þeim kunnur, skrifar hann þeim með mörgum tárum. Páll þjónaði Guði í auðmýkt og lifði samkvæmt því orði sem hann predikaði. Hann var og er gott fordæmi fyrir alla þá sem vilja ganga með Guði. Hér eru tár hans tákn um kærleika hans til meðbræðra sinna, tár góðs og göfugs hjarta, sem vill sjá verk Guðs hafa enn meiri framgang í lífi þeirra sem hann elskar.
Ég þjónaði Drottni í allri auðmýkt, með tárum og í raunum, sem að mér hafa steðjað af launráðum Gyðinga. (Postulasagan 20:19)
Páll segir beinlínis að hann hafi þjónað Guði með tárum. Við þekkjum af frásögn Nýja testamentisins að Páll hafði mikla samkennd með mönnum og sýndi ríkar tilfinningar sínar án þess að bera kinnroða. Það var ekki einvörðungu að hann væri slíkur, heldur hvatti hann menn og konur til að gjöra hið sama:
Fagnið með fagnendum, grátið með grátendum. (Rómverjabréfið 12:15)
En eitt er ljóst varðandi grát barna Guðs í tímanum, að honum linnir, því þegar eilífðin tekur við, mun ekki framar verða grátur meðal hinna endurleystu:
Því að lambið, sem er fyrir miðju hásætinu, mun vera hirðir þeirra og leiða þá til vatnslinda lífsins. Og Guð mun þerra hvert tár af augum þeirra. (Opinberunarbókin 7:17)
Sambæn
Þegar menn koma á samkomur í Krossinum, bregður þeim oft í brún, þegar bænakliðurinn byrjar og fólk hefur upp raddir sínar saman í bæn til Guðs. Ég hef oft orðið var við að mörgum finnst þetta torkennilegt og óvenjulegt. En þetta á að sjálfsögðu heima á opinberum samkomum safnaðarins. Þannig kennir orð Guðs. Slík bæn sameinar fólk í anda.
Lærisveinarnir biðu fyrirheitisins um skírn í Heilögum Anda í loftstofunni í Jerúsalem. Biðtíminn var notaður til bæna.
Allir þessir voru með einum huga stöðugir í bæninni ásamt konunum. María, móðir Jesú, var líka með þeim og bræður hans. (Postulasagan 1:14)
Á þessum tíma voru lærisveinarnir eins og munaðarlausir. Jesús var stiginn upp til himins, en Heilagur Andi var enn ekki kominn. Þeir eyddu tíma sínum saman og biðu þess að Andinn kæmi. Á þeim tíma, sem þeir voru með Drottni Jesú Kristi, höfðu þeir lært að bænin er andardráttur sálarinnar, og án hennar kemst enginn langt á vegum Guðs. Þeim var kunnugt um að Drottinn eyddi löngum stundum einn á bæn með Föðurnum. Hann kenndi þeim að gjöra slíkt hið sama. En þeir höfðu einnig fengið að reyna hvað það var gott að koma saman og lyfta röddum sínum sameiginlega í bæn og lofgjörð til Guðs.
Þeir ræktu trúlega uppfræðslu postulanna og samfélagið, brotning brauðsins og bænirnar. Ótta setti að hverjum manni, en mörg undur og tákn gjörðust fyrir hendur postulanna. Allir þeir sem trúðu héldu hópinn og höfðu allt sameiginlegt. Þeir seldu eignir sínar og fjármuni og skiptu meðal allra eftir því sem hver hafði þörf á. Daglega komu þeir saman með einum huga í helgidóminum, þeir brutu brauð í heimahúsum, neyttu fæðu saman í fögnuði og einlægni hjartans. Þeir lofuðu Guð og höfðu vinsældir af öllum. En Drottinn bætti daglega við í hópinn þeim, er frelsast létu. (Postulasagan 2:42-47)
Samfélag hinna trúuðu í frumkristninni var mjög náið. Fólk átti dagleg samskipti og deildi kjörum hvert með öðru.
Eftir að hin eiginlega þjónusta þeirra hófst, var þeim nauðsyn að styrkjast í bæn saman til Guðs.
Er þeim hafði verið sleppt, fóru þeir til félaga sinna og greindu þeim frá öllu því, sem æðstu prestarnir og öldungarnir höfðu við þá talað. Þegar þeir heyrðu það, hófu þeir einum huga raust sína til Guðs og sögðu: "Herra, þú sem gjörðir himin, jörð og haf og allt, sem í þeim er." (Postulasagan 4:23,24)
Þeir hefja upp raust sína einum rómi til himins, eftir að Pétur og Jóhannes voru lausir úr varðhaldi. Þeir leita styrks og leiðsagnar í sameiginlegri bæn. Bænin er sterkt vopn í baráttu mannsins við myrkrið. Sameiginleg bæn getur brotið niður múra, sem ekkert annað fær unnið á.
Skjálfti
Drottinn nálgast oft manninn með máttugum og áhrifamiklum hætti. Í Ritningunum er víða að finna dæmi þess að Drottinn hristir og skekur hina náttúrulegu sköpun sína. Þegar Guð gaf manninum lögmál sitt á Sínaífjalli gekk mikið á. Fjallið skókst og hristist, þannig að Ísraelsmenn urðu skelfingu lostnir.
Á þriðja degi, þegar ljóst var orðið, gengu reiðarþrumur og eldingar, og þykkt ský lá á fjallinu, og heyrðist mjög sterkur lúðurþytur. Skelfdist þá allt fólkið, sem var í búðunum. Þá leiddi Móse fólkið út úr búðunum til móts við Guð, og tóku menn sér stöðu undir fjallinu. Sínaífjall var allt í einum reyk, fyrir því að Drottinn sté niður á það í eldinum. Mökkurinn stóð upp af því, eins og reykur úr ofni, og allt fjallið lék á reiðiskjálfi. Og lúðurþyturinn varð æ sterkari og sterkari. Móse talaði, og Guð svaraði honum hárri röddu. Og Drottinn sté niður á Sínaífjall, á fjallstindinn. Og Drottinn kallaði Móse upp á fjallstindinn, og gekk Móse þá upp. (2. Mósebók 19:16-20)
Nærvera Guðs var rík. Guð var að leiða mannkynið inn í nýtt tímaskeið. Það var að eiga sér stað aðskilnaður frá liðnum tíma, og allt nötraði og skalf.
Gætið þess, að þér hafnið ekki þeim sem talar. Þeir, sem höfnuðu þeim er gaf guðlega bendingu á jörðu, komust ekki undan. Miklu síður munum vér undan komast, ef vér gjörumst fráhverfir honum, er guðlega bendingu gefur frá himnum. Raust hans lét jörðina bifast fyrrum. En nú hefur hann lofað: "Enn einu sinni mun ég hræra jörðina og ekki hana eina, heldur og himininn." Orðin: "Enn einu sinni", sýna, að það, sem bifast, er skapað og hverfur, til þess að það standi stöðugt, sem eigi bifast. Þar sem vér því fáum ríki, sem ekki getur bifast, skulum vér þakka það og þjóna Guði, svo sem honum þóknast, með lotningu og ótta. Því að vor Guð er eyðandi eldur. (Hebreabréfið 12:25-29)
Höfundur Hebreabréfsins segir okkur frá því að raust Guðs hafi látið jörðina bifast. Guð hristir sköpunarverkið, til að gera greinarmun á því sem varir og því sem líður undir lok. Það sem heitir "jörð" í lífi hins fallna manns er oft skekið af raustu Guðs. Menn koma fram fyrir Guð og kraftur Andans skekur menn. Við þá reynslu verður hið eilífa stórt og stöðugt, en hið tímanlega bliknar og missir gildi sitt. Aðskilnaður á sér stað.
Sál, síðar Páll postuli, var á leiðinni til Damaskus að leita uppi hina kristnu, til að vinna þeim mein. Hann mætti Drottni á leið sinni, og við þann fund urðu algjör og varanleg umskipti í lífi hans.
En þegar hann var á ferð sinni kominn í nánd við Damaskus, leiftraði skyndilega um hann ljós af himni. Hann féll til jarðar og heyrði rödd segja við sig: "Sál, Sál, hví ofsækir þú mig?" En hann sagði: "Hver ert þú, herra?" Þá var svarað: "Ég er Jesús, sem þú ofsækir. En statt upp og gakk inn í borgina, og þér mun verða sagt, hvað þú átt að gjöra." Förunautar hans stóðu orðlausir. Þeir heyrðu að vísu raustina, en sáu engan. (Postulasagan 9:3-7)
Þessi lýsing er í þýðingu íslensku Biblíunnar frá árinu 1981, en í "King James" þýðingu Biblíunnar segir frá því að Sál hafi svarað Drottni skjálfandi. Oddur Gottskálksson þýðir þennan sama texta með eftirfarandi hætti:
Og sem hann var á veg kominn, skeði það svo er hann tók að nálgast Damaskum að í skyndingu leiftraði um hann ljós af himni, og hann féll til jarðar og heyrði röddina er til hans sagði: "Sál, Sál, því ofsækir þú mig?" En hann sagði: "Hver ert þú, lávarður?" Drottinn sagði: "Eg em Jesús, hvern þú ofsækir. Hart er þér að bakspyrna í mót broddunum." En hann, skjálfandi og felmsfullur, sagði: "Drottinn, hvað viltu að ég gjöri?" Drottinn sagði til hans: "statt upp og gakk inn í borgina, og þar mun þér sagt vera hvað þér byrjar að gjöra." En þeir menn, sem með honum fóru, stóðu felmsfullir, heyrðu að vísu röddina, en sá þó öngvan.
Nýja testamenti Odds lýsir Sál sem felmsfullum og skjálfandi manni, sem er að mæta þeim Guði, sem hann hafði ofsótt. Á þessum tímamótum snéri Sál baki við sínu fyrra lífi og gekkst Guði á hönd. Aðskilnaður átti sér stað.
Um spámennina: Hjartað í brjósti mér er sundurmarið, öll bein mín skjálfa. Ég er eins og drukkinn maður, eins og maður sem vínið hefir bugað, vegna Drottins og vegna hans heilögu orða. (Jeremía 23:9)
Jeremía er fullur vandlætingar og lýsir ástandi sínu þannig að öll bein hans skjálfi. Landið var orðið fullt af mönnum sem boðuðu heill, þar sem enginn heill var, og töluðu það sem almúginn vildi heyra, í stað þess að boða sannleikann. Spámanni Guðs var nóg boðið.
Spámaðurinn Habakuk bjó yfir svipaðri reynslu:
Þegar ég heyrði það, titraði hjarta mitt, varir mínar skulfu við fregnina. Hrollur kom í bein mín, og ég varð skjálfandi á fótum, að ég yrði að bíða hörmungadagsins, uns hann rennur upp þeirri þjóð, er á oss ræðst. (Habakkuk 3:16)
Guð opinberaði Habakkuk hver myndu verða afdrif þeirra sem færu með fals og fláræði. Habakkuk skalf og titraði, er Guð leyfði honum að reyna, í anda, það er myndi henda er dómurinn kæmi. Líkamleg viðbrögð við þeirri ógn voru eins og segir í versinu hér að framan.
Job lenti í svipuðum hremmingum, þegar Guð benti með fingri sínum á dramb hans:
Ég lifði áhyggjulaus, þá braut hann mig sundur, hann þreif í hnakkann á mér og molaði mig sundur og reisti mig upp sér að skotspæni. (Jobsbók 16:12)
Textinn segir að Guð hafi hrist hann í sundur, er Hann hóf að aga hann og móta. Job hafði fallið í gryfju drambs og ofdrambs. Hann var fremri öðrum mönnum á mörgum sviðum, en í stað þess að ganga fram í auðmýkt og þakklæti til Guðs, lét hann hrokann ná tökum á sér. Guð hafði það eitt í huga að hreinsa Job og endurreisa til meiri dýrðar en hann áður hafði, og það gekk eftir.
Guð hristir oft af börnum sínum hálfvelgju og slen. Margir þekkja hvernig kraftur Guðs hefur komið yfir þá og leyst undan valdi heims og holds. Þetta þarf engan að undra, þar sem hið náttúrulega gefur okkur vísbendingu. Þegar menn eru djúpt snortnir hið innra, skjálfa þeir oft. Hið sama hendir þegar almáttugur Guð starfar í anda mannsins.
Fall
Menn hafa löngum orðið vitni að því, þar sem Andi Guðs er að starfa, að fólk falli í til jarðar undir krafti Guðs. Þetta er tákn undirgefni.
Í eftirfarandi frásögn segir frá því er hermenn æðsta prestsins komu með Júdasi þeirra erinda að taka Jesú höndum. Þegar Jesús opinberaði fyrir þeim hver Hann var, féllu þeir til jarðar:
Júdas, sem sveik hann, þekkti líka þennan stað, því Jesús og lærisveinar hans höfðu oft komið þar saman. Júdas tók með sér flokk hermanna og verði frá æðstu prestum og faríseum. Þeir koma þar með blysum, lömpum og vopnum. Jesús vissi allt, sem yfir hann mundi koma, gekk fram og sagði við þá: "Að hverjum leitið þér?" Þeir svöruðu honum: "Að Jesú frá Nasaret." Hann segir við þá: "Ég er hann." En Júdas, sem sveik hann, stóð líka hjá þeim. Þegar Jesús sagði við þá: "Ég er hann, hopuðu þeir á hæl og féllu til jarðar." Þá spurði hann þá aftur: "Að hverjum leitið þér?" Þeir svöruðu: "Að Jesú frá Nasaret." (Jóhannesarguðspjall 18:2-7)
Það má segja að þessi frásögn sé með neikvæðum formerkjum, þar sem þeir sem féllu, voru hermenn sem komnir voru á vettvang í miður jákvæðum tilgangi. En engu að síður segir það sína sögu, að kraftur nærveru Drottins dýrðarinnar var svo mikill, að þeir féllu til jarðar allir sem einn.
Í Daníelsbók er sagt frá því þegar Daníel mætti Guði og féll til jarðar:
Ég, Daníel, sá einn sýnina, og mennirnir, sem með mér voru, sáu ekki sýnina, en yfir þá kom mikil hræðsla, og flýðu þeir í felur. Ég varð þá einn eftir og sá þessa miklu sýn. En hjá mér var enginn máttur eftir orðinn, og yfirlitur minn var til lýta umbreyttur, og ég hélt engum styrk eftir. Og ég heyrði hljóminn af orðum hans, og er ég heyrði hljóminn af orðum hans, hné ég í ómegin á ásjónu mína, með andlitið að jörðinni. Og sjá, hönd snart mig og hjálpaði mér óstyrkum upp á knén og hendurnar. Og hann sagði við mig: "Daníel, þú ástmögur Guðs, tak eftir þeim orðum, er ég tala við þig, og statt á fætur, því að ég er nú einmitt til þín sendur." Og er hann mælti til mín þessum orðum, stóð ég upp skjálfandi. (Daníelsbók 10:7-11)
Daníel lýsir samfundum sínum við Guð á áhrifamikinn hátt. Ótti og hræðsla hrjáði samferðamenn hans, sem lögðu á flótta, en Daníel mætti Guði með þeim hætti, að allur máttur hvarf frá honum og hann hné í ómegin. Enn í dag starfar Andi Guðs á stundum með svipuðum hætti. Menn falla í gólfið undan kraftinum, og þeir sem verða vitni að fyrirganginum fyllast oft ótta.
Þegar menn mæta Skaparanum verða viðbrögðin oft með þessum hætti. Ég hef nefnt eitt dæmi um slík viðbrögð undir Gamla sáttmálanum og síðan er Jesús Kristur var hér á meðal mannanna í holdi. Eitt dæmi enn langar mig til að nefna, en það gerðist eftir að Jesús var risinn upp frá dauðum, þ.e. undir hinum Nýja sáttmála. Jóhannes postuli var einn á eynni Patmos, og hann var í Andanum á degi Drottins, gamli maðurinn, er hann heyrði raust tala til sín:
Þegar ég sá hann, féll ég fyrir fætur honum sem dauður væri. Og hann lagði hægri hönd sína yfir mig og sagði: "Vertu ekki hræddur, ég er hinn fyrsti og hinn síðasti og hinn lifandi. Ég dó, en sjá, lifandi er ég um aldir alda, og ég hef lykla dauðans og Heljar." (Opinberunarbókin 1:17,18)
Að liggja flatur frammi fyrir Guði sínum er sannarlega auðmýktarstaða og tákn um undirgefni. Það á að vera viðtekið og eðlilegt á samkomum trúaðra, að þessi sönnun Anda og kraftar fái eðlilegt rými.
Fall í dá (leiðslu)
Að falla í dá eða leiðslu getur verið ástand sem kristinn maður kemst í fyrir áhrif Anda Guðs. Ég er að vísa til gríska orðsins "ekstasis" og notkunar þess í Nýja testamentinu. Orðið merkir að vera frá sér numinn, fát eða algleymi. Í Nýja testamentinu eru nokkur dæmi um að menn hafi komist í slíkt ástand.
Daginn eftir, er þeir voru á leiðinni og nálguðust bæinn, gekk Pétur upp á húsþakið um hádegi til að biðjast fyrir. Kenndi hann þá hungurs og vildi matast. En meðan verið var að matreiða, varð hann frá sér numinn, sá himininn opinn og hlut nokkurn koma niður, líkan stórum dúki. Var hann látinn síga til jarðar á fjórum skautum. Þar voru á alls kyns ferfætt dýr, skriðdýr jarðar, svo og fuglar himins. Og honum barst rödd: "Slátra nú, Pétur, og et!" (Postulasagan 10:9-13)
Í þessum versum segir af því að Guð vill ná athygli Péturs, til að beina huga hans að því að boða einnig heiðingjum trú. Þar segir, að hann, á bænastundu, hafi orðið frá sér numinn og síðan heyrði hann röddu Guðs tala til sín. Hér er ekki um neikvæða lífsreynslu að ræða, heldur er þetta heilagt ástand, sem Andi Guðs er valdur að. Það er ekki ótti og skelfing sem fyllir andrúmsloftið, eins og oft gerist er miðlar og aðrir þeir, sem á röngum forsendum leita inn í andaheiminn, eru að starfi, heldur er blessun og ró samfara þessu ástandi. Pétur var sér ekki meðvitaður um það sem var að gerast í kringum hann, öll hans verund einblíndi á Drottin allsherjar.
Páll var á bænastund í musterinu, er hann varð frá sér numinn:
En þegar ég var kominn aftur til Jerúsalem og baðst fyrir í helgidóminum, varð ég frá mér numinn (Postulasagan 22:17)
Guð gefur börnum sínum á stundum opinberun um vilja sinn, er þau eru í þessu ástandi. Oft er sem menn hafi algjörlega misst meðvitund og ekki er hægt að ná sambandi við þá. Þetta ástand getur varað klukkustundum saman, en á meðan líkaminn er í leiðslu, er andinn að eiga djúpt samfélag við Skaparann.
Á síðustu tímum mun bera meira á þessu ástandi:
Það mun verða á efstu dögum, segir Guð, að ég mun úthella anda mínum yfir alla menn. Synir yðar og dætur munu spá, ungmenni yðar munu sjá sýnir og gamalmenni yðar mun drauma dreyma. (Postulasagan 2:17)
Við verðum vör við að þessi snerting Anda Guðs er algengari á meðal barna Guðs nú, en áður hefur verið í manna minnum. Ýmsar kirkjur hafna slíku sem verki Andans, sem og öðru er ekki hefur á sér yfirbragð og svip virðuleika, en þegar Andinn er sannarlega að starfa, verður að leyfa Honum að ráða ferðinni.
Stamandi varir
Já, með stamandi vörum og annarlegri tungu mun hann láta tala til þessarar þjóðar. (Jesaja 28:11)
Stamandi varir eru tákn auðmýktar. Það er sagt fyrir um þessa reynslu bæði í Gamla testamentinu, eins og að framan greinir, og einnig í Nýja testamentinu:
Í lögmálinu er ritað: Með annarlegu tungutaki og annarlegum vörum mun ég tala til lýðs þessa, og eigi að heldur munu þeir heyra mig, segir Drottinn. (1. Korintubréf 14:21)
Stamandi varir eru oft undanfari þess að menn skírist í Heilögum Anda með tungutali.
Andvörp í bæn
Þannig hjálpar og andinn oss í veikleika vorum. Vér vitum ekki, hvers vér eigum að biðja eins og ber, en sjálfur andinn biður fyrir oss með andvörpum, sem ekki verður orðum að komið. En hann, sem hjörtun rannsakar, veit hver er hyggja andans, að hann biður fyrir heilögum eftir vilja Guðs. (Rómverjabréfið 8:26,27)
Heilagur Andi er hjálpari okkar þegar við erum á bæn til Guðs en eigum ekki orð til að tjá það sem í brjósti okkar býr. Oft bera menn þungar byrðar og eina lausnin er að varpa þeim á Drottin með andvörpum.
Á meðan andvörpum vér og þráum að íklæðast húsi voru frá himnum. Þegar vér íklæðumst því, munum vér ekki standa uppi naktir. En á meðan vér erum í tjaldbúðinni, stynjum vér mæddir, af því að vér viljum ekki afklæðast, heldur íklæðast, til þess að hið dauðlega uppsvelgist af lífinu. (2. Korintubréf 5:2-4)
Ísraelsmenn andvörpuðu frammi fyrir Guði. Hann heyrði andvörp þeirra:
Ég hef sannlega séð áþján lýðs míns á Egyptalandi og heyrt andvörp þeirra og er ofan kominn að frelsa þá. Kom nú, ég vil senda þig til Egyptalands. (Postulasagan 7:34)
Andvörp í anda frammi fyrir miskunnsömum Guði fá eilífan mátt Hans til að starfa.
Þetta yfirlit yfir sönnun Anda og kraftar er hvergi nærri tæmandi, en gefur þó glögga mynd af því að Andinn vinnur verk, þó að yfirbragð þeirra séu oft framandi þeim sem ekki þekkja til.
Menn verða að hafa í huga að Guð er Guð jafnvægisins. Þó svo að Guð vilji hafa sönnun Anda og kraftar í söfnuði sínum, er einnig tími til að vera hljóður. Þegar hugur okkar fyllist af lotningu fyrir Guði, er við sjáum mikilleika Hans að verki, er oft ekki hægt að sýna önnur viðbrögð en að drúpa höfði hljóður í auðmýkt.