15. K A F L I
Söfnuður Guðs
Þeir voru allir furðu lostnir og ráðalausir og sögðu hver við annan: Hvað getur þetta verið? En aðrir höfðu að spotti og sögðu: Þeir eru drukknir af sætu víni. Þá steig Pétur fram og þeir ellefu, og hann hóf upp rödd sína og mælti til þeirra: Gyðingar og allir þér Jerúsalembúar! Þetta skuluð þér vita. Ljáið eyru orðum mínum. Eigi eru þessir menn drukknir, eins og þér ætlið, enda aðeins komin dagmál. (Postulasagan 2:12-15)
Í þessum versum í Postulasögunni er verið að segja frá upphafi kristinnar kirkju. Menn urðu furðu lostnir, ráðlausir og héldu að um væri að ræða ölvun á almannafæri. Andi Guðs féll og nýtt verk var hafið á jörðunni. Stofnun sem á í raun rætur sínar í sögu og menningu Gyðinga var að endurfæðast undir hinum nýja sáttmála, gædd krafti og lífi sem helgaðist af upprisu Jesú Krists og sigri Hans yfir dauðanum. Hér er verið að segja frá því er Pétur stígur fram (rís upp) og flytur fyrstu predikun Kristinnar kirkju innblásinn af Heilögum Anda. Hann byrjar á því að útskýra fyrir áheyrendum sínum að enginn sé drukkinn, en síðan heldur hann áfram:
Hér er að rætast það, sem spámaðurinn Jóel segir: Það mun verða á efstu dögum, segir Guð, að ég mun úthella anda mínum yfir alla menn. Synir yðar og dætur munu spá, ungmenni yðar munu sjá sýnir og gamalmenni yðar mun drauma dreyma. Jafnvel yfir þræla mína og ambáttir mínar mun ég á þeim dögum úthella anda mínum, og þau munu spá. Og ég mun láta undur verða á himnum uppi og tákn á jörðu niðri, blóð og eld og reykjarmökk. Sólin mun snúast í myrkur og tunglið í blóð, áður dagur Drottins kemur, hinn mikli og dýrlegi. En hver sá, sem ákallar nafn Drottins, mun frelsast. Ísraelsmenn, heyrið þessi orð: Jesús frá Nasaret var maður, sem Guð sannaði yður með kraftaverkum, undrum og táknum, er Guð lét hann gjöra meðal yðar, eins og þér sjálfir vitið. Hann var framseldur að fyrirhuguðu ráði Guðs og fyrirvitund, og þér létuð heiðna menn negla hann á kross og tókuð hann af lífi. En Guð leysti hann úr nauðum dauðans og reisti hann upp, enda gat það aldrei orðið, að dauðinn fengi haldið honum. (Postulasagan 2:16-24)
Pétur vísar til þess sem spámaðurinn Jóel hafði sagt og bendir á að orð hans séu að rætast. Nýr sáttmáli er orðinn að veruleika og Guð ætlar að vinna öflugt verk á jörðinni og til þess ætlar hann að nota þjóna sína innblásna af Heilögum Anda. Hann bendir síðan mönnum á hina einföldu leið til eilífs lífs,: að ákalla nafn Drottins.
Það orð sem notað er um kirkju í Nýja Testamentinu er ekklesia, sem merkir "þeir sem eru kallaðir út" eða "hinir kölluðu". Þetta gríska orð er notað rúmlega eitthundrað sinnum í Nýja Testamentinu. Það er notað um þá staðbundnu söfnuði sem játa trú á Krist, en það er einnig notað um hina almennu kirkju Krists og söfnuð Guðs. Þessi víðfema notkun hugtaksins hefur leitt til þess að ýmsir hafa ratað á villigötur og tileinkað hinum staðbundna söfnuði það sem hinum almenna líkama Krists er ætlað. Það er væntanlga það sem veldur því að menn eru að skíra fólk inn í hinn staðbundna söfnuð meðan kenning Ritningarinnar er ljós, við skírum fólk til að vera hluti af líkama Krists.
Í gamla Testamentinu er einnig vísað til safnaðar Ísraelsmanna, en þar er á ferðinni orðið "ay-daw", en það merkir festa, ákveðinn mannsafnaður, hópur, samstreymi, fjölskylda og er dregið af orði sem merkir vitnisburður eða vottur.
Söfnuður Guðs er fjölskylda Guðs og vitnisburður um tilvist Guðs á hverjum tíma. Söfnuður Guðs býr yfir festu og er stólpi sannleikans á hverjum tíma í samfélagi mannanna. Hebreska orðið og skilgreining Páls postula í bréfi sínu til Tímóteusar eiga samleið:
Þetta rita ég þér, þó að ég voni að koma bráðum til þín, til þess að þú skulir vita, ef mér seinkar, hvernig á að haga sér í Guðs húsi, sem er söfnuður lifanda Guðs, stólpi og grundvöllur sannleikans. (1. Tímóteusarbréf 3:14-15)
Eitt grískt orð eða hebreskt er ekki fullnægjandi til að lýsa eðli safnaðar Guðs. Í Nýja Testamentinu eru margar lýkingar notaðar til að efla skilning á hugtakinu og við skoðun þeirra skerpist skilningur okkar á hinni miklu gjöf Guðs til Kristinna manna.
Líkami
Páll postuli líkir kirkjunni við líkama. Hann segir:
Í einum anda vorum vér allir skírðir til að vera einn líkami, hvort sem vér erum Gyðingar eða Grikkir, þrælar eða frjálsir, og allir fengum vér einn anda að drekka. Því að líkaminn er ekki einn limur, heldur margir. Ef fóturinn segði: Fyrst ég er ekki hönd, heyri ég ekki líkamanum til, þá er hann ekki fyrir það líkamanum óháður. Og ef eyrað segði: Fyrst ég er ekki auga, heyri ég ekki líkamanum til, þá er það ekki þar fyrir líkamanum óháð. Ef allur líkaminn væri auga, hvar væri þá heyrnin? Ef hann væri allur heyrn, hvar væri þá ilmanin? En nú hefur Guð sett hvern einstakan lim á líkamann eins og honum þóknaðist. Ef allir limirnir væru einn limur, hvar væri þá líkaminn? En nú eru limirnir margir, en líkaminn einn. Augað getur ekki sagt við höndina: Ég þarfnast þín ekki! né heldur höfuðið við fæturna: Ég þarfnast ykkar ekki! Nei, miklu fremur eru þeir limir á líkamanum nauðsynlegir, sem virðast vera í veikbyggðara lagi. Og þeim, sem oss virðast vera í óvirðulegra lagi á líkamanum, þeim veitum vér því meiri sæmd, og þeim, sem vér blygðumst vor fyrir, sýnum vér því meiri blygðunarsemi. Þess þarfnast hinir ásjálegu limir vorir ekki. En Guð setti líkamann svo saman, að hann gaf þeim, sem síðri var, því meiri sæmd, til þess að ekki yrði ágreiningur í líkamanum, heldur skyldu limirnir bera sameiginlega umhyggju hver fyrir öðrum. Og hvort heldur einn limur þjáist, þá þjást allir limirnir með honum, eða einn limur er í hávegum hafður, samgleðjast allir limirnir honum. Þér eruð líkami Krists og limir hans hver um sig. (1. Korintubréf 12:13-27)
Við sem játum trú á Drottinn Jessú Krist erum einn líkami. Við eigum sameiginlega að bera umhyggju hvert fyrir öðru og tengjast taugum og sinum kærleikans. Það er því miður mikill misbrestur á þessu meðal barna Guðs, en þetta er engu síður hinn fullkomni vilji Guðs. Menn sem eiga sameiginlega trú eiga að finna til samkenndar hverjir með öðrum og gera sér grein fyrir því að við eigum tilvist okkar undir hvort öðru. Það er enginn maður sem lifir sjálfum sér eða deyr sjálfum sér í þessum efnum. Við búum við arf kynslóðanna og við göngum inn í verk þeirra sem áður hafa átt sömu trú, en eru farnir til fundar við Drottinn. Við erum í skuld við fjölmarga sem hafa tilheyrt líkama Drottins á jörðinna og einnig við þá sem eru líkami Hans í dag. Þrátt fyrir girðingar kenninga og miskilnings og ýmsir ali á slíku hef ég þá trú að Guð muni leiða þá saman sem einlægir eru í dýrkun sinni á Honum.
Þegar menn horfa yfir hinn kristna heim í dag getur að líta mörg afbrigði kenningarinnar og ýmsar myndbirtingar þjónustunnar og margir vilja vísa til þess sem veikleika. Það er mikill miskilningur. Við erum ekki kölluð til að vera eins, heldur eitt. Margbreytileiki okkar er ekki veikleiki, heldur þvert á móti styrkur okkar. Margbreytileikinn gefur okkur færi á að bera víðar niður en ella væri hægt. Við erum einn líkami og Drottinn Jesús Kristur sjálfur er höfuðið.
Allt hefur hann lagt undir fætur honum og gefið hann kirkjunni sem höfuðið yfir öllu.
En kirkjan er líkami hans og fyllist af honum, sem sjálfur fyllir allt í öllu. (Efesusbréf 1:22-23)
Þegar Páll notar líkinguna "líkami" um söfnuð Guðs er ljóst að hann er sérstaklaga að vísa til þess að menn og konur um heim allan sem hafa mismunandi skilning og þroska og er falin mismunandi þjónusta eru öll sameinuð í því hlutskipti að vera líkami Drottins á jörðinni. Líkami sem er að vaxa og þroskast til að ganga inn í þá köllun sem Guð hefur honum til handa við endi aldanna. Þetta kemur skýrt fram í bréfi Páls til Efesusmanna:
Þeir eiga að fullkomna hina heilögu og láta þeim þjónustu í té, líkama Krists til uppbyggingar, þangað til vér verðum allir einhuga í trúnni og þekkingunni á syni Guðs, verðum fullþroska og náum vaxtartakmarki Krists fyllingar. Vér eigum ekki að halda áfram að vera börn, sem hrekjast og berast fram og aftur af hverjum kenningarvindi, tæld af slægum mönnum með vélabrögðum villunnar. Vér eigum heldur að ástunda sannleikann í kærleika og vaxa í öllu upp til hans, sem er höfuðið, Kristur. Hann tengir líkamann saman og heldur honum saman með því að láta sérhverja taug inna sína þjónustu af hendi, allt eftir þeim krafti, sem hann úthlutar hverri þeirra. Þannig lætur hann líkamann vaxa og byggjast upp í kærleika. (Efesusbréf 4:12-16)
Auðvitað eru til hópar manna sem kalla sig kirkju og vilja kenna sig við Krist en tilheyra Honum ekki þar sem þeir kenna annað fagnaðarerindi en það sem við erum á vald gefin.
Það sem sameinar Kristna menn er trú á fórnardauða, greftrun og upprisu Jesú Krists. Þeir sem hafna þessu eiga ekki hludeild í fyrirheitum Guðs, þeir eru ekki kristnir. Hvað annað sem menn síðan kenna í framhaldi er margbreytilegt.
Musteri
Söfnuðurinn er einnig nefndur musteri Guðs í Nýja Testamentinu. Á hvítasunnudag verður grundvallarbreyting á högum mannkynsins. Guðs andi hefur að búa með manninum eða öllu heldur í manninum. Hann er orðinn að musteri Heilags Anda.
Vitið þér eigi, að þér eruð musteri Guðs og að andi Guðs býr í yður? Ef nokkur eyðir musteri Guðs, mun Guð eyða honum, því að musteri Guðs er heilagt, og þér eruð það musteri. (1. Korintubréf 3:16-17)
Náttúrulegt musteri er hús án lífs og anda, en þeir sem eru fæddir af andanum eru lifandi musteri sem vex vegna þess að það er tengt Jesús Krisi sem stöðugt gefur vaxandi líf:
Þess vegna eruð þér ekki framar gestir og útlendingar, heldur eruð þér samþegnar hinna heilögu og heimamenn Guðs. Þér eruð bygging, sem hefur að grundvelli postulana og spámennina, en Krist Jesú sjálfan að hyrningarsteini. Í honum er öll byggingin samantengd og vex svo, að hún verður heilagt musteri í Drottni. Í honum verðið þér líka bústaður handa Guði fyrir anda hans. (Efesusbréf 2:19-22)
Þeir sem játa trú á Drottinn eru lifandi musteri á lifandi vegi til fundar við lifandi Guð. Eins og hlaðið hús þarf á sérhverjum hleðslusteini að halda og allir hafi sitt hlutverk, þannig er einnig musteri Heilags anda.
Komið til hans, hins lifanda steins, sem hafnað var af mönnum, en er hjá Guði útvalinn og dýrmætur, og látið sjálfir uppbyggjast sem lifandi steinar í andlegt hús, til heilags prestafélags, til að bera fram andlegar fórnir, Guði velþóknanlegar fyrir Jesú Krist. (1. Pétursbréf 2:4-5)
Eins og lesa má er musterið ekki að fullu byggt. Söfnuðurinn á enn eftir að vaxa til fulls þroska. Við erum prestar í þjónustu fyrir Guði í þessu heilaga musteri.
Brúður
Orð Guðs gerir okkur grein fyrir því að úr söfnuði Guðs kemur brúður Hans. Það er ljóst að ekki er það allur söfnuðurinn sem er brúður Hans, heldur þeir einir sem standa Honum næst og eru reiðubúnir að fylgja lambinu "hvert sem það fer".
Þér menn, elskið konur yðar eins og Kristur elskaði kirkjuna og lagði sjálfan sig í sölurnar fyrir hana, til þess að helga hana og hreinsa í laug vatnsins með orði. Hann vildi leiða hana fram fyrir sig í dýrð án þess hún hefði blett eða hrukku né neitt þess háttar. Heilög skyldi hún og lýtalaus. (Efesusbréf 5:25-27)
Markmið Guðs er að leiða fram endurleystan skara sem hefur hvorki blett eða hrukku, fólk sem hefur vaxið til Hans sem er höfuðið og gefið Honum vald yfir öllum sviðum lífs síns. Þeir munu vaxa til fulls þroska og verða leiddir fram í fyllingu tímans til að standa við hlið Drottins sem brúður Hans. Ritningin notar líkinguna við nánasta samband tveggja einstaklinga - hjónabandið.
Ég vakti yfir yður með afbrýði Guðs, því að ég hef fastnað yður einum manni, Kristi, og vil leiða fram fyrir hann hreina mey. (2. Korintubréf 11:2)
Það verður ekki bert fyrr en í dýrðinni hverjir njóta þess heiðurs að bera að eilífu hið dýra lín. Þar munu vera á ferðinni menn og konur af öllum stigum, úr öllum kristnum kirkjudeildum og af öllum tímaskeiðum. Það hefur enginn rétt á að eigna sér þetta hlutskipti eða telja sig einan eiga aðgang þar að. Það er Drottinn sem dæmir og Drottinn sem úthlutar.
Gleðjumst og fögnum og gefum honum dýrðina, því að komið er að brúðkaupi lambsins og brúður hans hefur búið sig. Henni var fengið skínandi og hreint lín til að skrýðast í. Línið er réttlætisverk heilagra. Og hann segir við mig: Rita þú: Sælir eru þeir, sem boðnir eru í brúðkaupsveislu lambsins. Og hann segir við mig: Þetta eru hin sönnu orð Guðs. (Opinberunarbókin 19:7-9)
Jóhannes fær að sjá í sýn þar sem borgin helga stígur niður af himni búin sem brúður. Sá hluti safnaðar Guðs, sem kenndur er við brúði samanstendur af þeim heilögum börnum Guðs sem voru, eru og munu verða. Þetta er þeir sem hafa sigrað hold sitt og heim og ná að skarta auðmýkt sinni og kærleika á þessum stóra degi.
Og ég sá nýjan himin og nýja jörð, því að hinn fyrri himinn og hin fyrri jörð voru horfin og hafið er ekki framar til. Og ég sá borgina helgu, nýja Jerúsalem, stíga niður af himni frá Guði, búna sem brúði, er skartar fyrir manni sínum. (Opinberunarbókin 21:1-2)
Fjölmargar fleiri líkingar eru notaðar til að upplýsa um eðli, tilgang, markmið og þjónustu safnaðar Guðs. Þar má nefna: Salt jarðar, hinir umskornu, ljós, hjörð, grein vínviðarins, lýður Guðs, söfnuður lifanda Guðs, söfnuður frumgetinna, sauðabyrgi, hús Guðs, hin himneska Jerúsalem, fjallið helga, borgin helga, heimamenn Guðs, ríki Guðs, eiginkona lambsins, Síonfjall, stólpi og grundvöllur sannleikans, víngarður, útvalin kynslóð, konunglegt prestafélag, heilög þjóð, eignarlýður.
Náðarmeðulin
Söfnuðurinn hefur hin svokölluðu náðarmeðul á hendi sinni. Þá er ég að vísa til skírnarinnar og brauðsbrotningarinnar eða altarisgöngunnar. Þessar athafnir fara einungis fram innan vébanda safnaðarins og bera að halda í heiðri það ósýnilega verk sem Guð vinnur í þeim börnum sínum er meðtaka þessa þjónustu.
Vegsama Guð og víðfrægja dáðir Hans.
Hið endanlega markmið safnaðarins er að vegsama Guð:
Áður en heimurinn var grundvallaður hefur hann útvalið oss í Kristi, til þess að vér værum heilagir og lýtalausir fyrir honum. Í kærleika sínum ákvað hann fyrirfram að veita oss sonarrétt í Jesú Kristi. Sá var vilji hans og velþóknun til vegsemdar dýrð hans og náð, sem hann lét oss í té í sínum elskaða syni. (Efesusbréf 1:4-6)
Söfnuður Guðs er vitnisburður öllum mönnum um náð Hans og dýrð. Í öllu hinu margbreytilega starfi safnaðarins má ekki gleyma því að okkur ber að gefa Guði dýrðina í öllu.
Og látið sjálfir uppbyggjast sem lifandi steinar í andlegt hús, til heilags prestafélags, til að bera fram andlegar fórnir, Guði velþóknanlegar fyrir Jesú Krist. (1. Pétursbréf 2:5)
En þér eruð útvalin kynslóð, konunglegt prestafélag, heilög þjóð, eignarlýður, til þess að þér skuluð víðfrægja dáðir hans, sem kallaði yður frá myrkrinu til síns undursamlega ljóss. (1. Pétursbréf 2:9)
Þjónusta safnaðarins
Allir hafa þjónustu á hendi í söfnuði Guðs. Við erum öll, bæði konur og karlar, limir á sama líkama og sérhver þarf að ganga inn í þá áætlun sem Guð hefur með líf viðkomandi. Guð hefur sett ákveðna skipan á þjónustuna í söfnuðinum
Páll postuli segir í Efesusbréfinu:
Og frá honum er sú gjöf komin, að sumir eru postular, sumir spámenn, sumir trúboðar, sumir hirðar og kennarar. Þeir eiga að fullkomna hina heilögu og láta þeim þjónustu í té, líkama Krists til uppbyggingar. (Efesusbréf 4:11-12)
Hér er hið fræga vers um hina fimmföldu þjónsutu. Könnum það aðeins nánar.
Sumir eru postular..postuleg þjónusta er æðst. Það eru afar fáir sem hafa haft þá þjónustu á hendi, en fleiri sem telja sig í þeirra röðum. Þjónusta hinna upprunalegu postula Drottins var einstök. Þeir áttu persónulegt samneyti við Drottinn og eru vottar upprisunnar. En postulleg þjónusta er enn við lýði og þeir sem eru slíkir eiga mikinn þroska og mikinn vöxt í í sínu andlega lífi. Þeir eru andlegir afburðamenn, sem starfa þó í auðmýkt og lítillæti. Þeirra verður ekki vart með lýðskrumi og upphrópunum, heldur eru það ávextir þeirra sem bera þeim vitni. Þeirra þjónusta er að brjóta nýtt land fyrir ríki Guðs, stofnsetja nýja söfnuði og víkka út tjaldhæla ríkisins.
Postuli er persónulega kallaður af Kristi sjálfum til þjónustu. Orðið postuli gefur til kynna þann sem er sendur af öðrum , sendiboði. Postuli verður að eiga sterkt og djúpt samfélag við Drottinn og tala fyrir munn Hans hið áreiðanlega orð kenningarinnar. Postuli hefur á hendi kraftaverkaþjónustu og gjafir Andans eru allar virkar í lífi hans.
Sumir spámenn..spámannleg þjónusta er há og heilög köllun. Hér er verið að vísa til þjónustu eða embætta sem menn hafa vegna þroska og þekkingar, en ekki spádómsgjöfina, sem hvert og eitt Andansfyllt barn Guðs á. Sumir menn hafa slíka þekkingu á lögmáli Guðs og hafa gengið með Honum í gegnum þykkt og þunnt að þeir þekkja Hann betur en aðrir menn. Ég bendi á hina miklu spámenn undir hinum Gamla Sáttmála eins og Jesaja , Jeremía, Esekíel og Daníel o.fl.. Í fyrsta kaflanum í Jeremía má lesa um er Jeremía er kallaður til þessarar þjónustu sem hann var útvalinn til af móðurlífi.
Því næst rétti Drottinn út hönd sína og snart munn minn. Og Drottinn sagði við mig: Sjá, ég legg orð mín þér í munn. Sjá þú, ég set þig í dag yfir þjóðirnar og yfir konungsríkin til þess að uppræta og umturna, eyða og rífa niður, byggja og gróðursetja! (Jeremía 1:9-10)
Til þessarar þjónustu völdust menn sem voru reyndir í Orðinu og þekktu vilja Guðs og verk. Þetta voru menn sem Guð talaði í gegnum og gátu með óskeikulum hætti sinnt þessari alvarlegu og mikilvægu þjónustu. Hrein og öflug spámannleg þjónusta með þeim hætti sem hér er átt við er fátíð, en spádómsgjöfin er aftur á móti algeng meðal barna Guðs, enda útheimtir hún ekki neinn þroska heldur er alfarið gjöf.
Sumir trúboðar..sumir hafa á lífi sínu köllun til að boða trú sína. Guð veitir slíkum mönnum oft mikið brautargengi og öll þekkjum við úr samtímanum menn sem Guð hefur kallað til að vera trúboða sína. Ég bendi á mann eins og Billy Graham sem hefur um hálfrar aldar skeið boðað trú og oft við þær aðstæður að öðrum voru dyrnar lokaðar. Þjónustu trúboðans er að boða mönnum trú og kalla þá til fylgdar við krist. Það er ekki á hendi trúboðans að skipuleggja síðan afrakstur þjónustu sinnar og skipa menn í söfnuði og byggja þá síðan upp og efla. Þar kemur til þjónusta annara.
Sumir hirðar og kennarar..samkvæmt orðanna hljóðan er þjónusta hirðis og kennara á sömu hendi. Hirðir hefur þá köllun að halda hjörðinni saman og leiða hana til dýpra samfélgs við Drottinn. Hirðirinn hefur gát á hjörð sinni og varðveitir hana fyrir utanaðkomandi hættum. Hirðirinn fæðir hjörðina og til þess hefur hann Orð Guðs. Hirðirinn er einnig kennari orðsins.
Vert er að undirstrika að sérhver meðlimur safnaðar Guðs er kallaður til þjónustu og sumir fleiri en einnar. Nýja Testamentið greinir frá margbreytilegri þjónustu sem inna þarf af hendi innan hins kristna safnaðar og er gjöf Guðs:
Mismunur er á náðargáfum, en andinn er hinn sami, og mismunur er á embættum, en Drottinn hinn sami, og mismunur er á hæfileikum að framkvæma, en Guð hinn sami, sem öllu kemur til leiðar í öllum. Andinn opinberast í sérhverjum til þess, sem gagnlegt er. Einum er fyrir andann gefið að mæla af speki, öðrum að mæla af þekkingu í krafti sama anda. Hinn sami andi veitir einum trú, öðrum lækningagáfu og öðrum kraft til að framkvæma undur. Einn fær spádómsgáfu, annar hæfileika að greina anda, einn að tala tungum og annar að útleggja tungutal. En öllu þessu kemur til leiðar eini og sami andinn, og hann útbýtir hverjum einum eftir vild sinni. Því að eins og líkaminn er einn og hefur marga limi, en allir limir líkamans, þótt margir séu, eru einn líkami, þannig er og Kristur. Í einum anda vorum vér allir skírðir til að vera einn líkami, hvort sem vér erum Gyðingar eða Grikkir, þrælar eða frjálsir, og allir fengum vér einn anda að drekka. Því að líkaminn er ekki einn limur, heldur margir. (1. Korintubréf 12:4-14)
Í söfnuði Guðs hafa allir hlutverk. Sérhver maður er kallaður til þjónustu og það er í raun enginn öðrum þarfari. Við komumst ekki af án hvors annars. Við erum öll limir á sama líkama og okkur ber að elska hvort annað með kærleika Krists. Þannig getur þessi fallni heimur séð að við erum í sannleika lærisveinar Jesú Krists.
Að lokum er hér uppörfunarorð:
-18- Og ég segi þér: Þú ert Pétur, kletturinn, og á þessum kletti mun ég byggja kirkju mína, og máttur heljar mun ekki á henni sigrast. (Matteusarguðspjall 16:18)
Kirkjan, söfnuður Guðs á jörðinni, er byggð á þeirri opinberun sem Pétri var gefin frá föðurnum. Opinberuninni um að Kristur væri sonur lifanda Guðs. Máttur heljar getur ekki sigrað söfnuð Guðs. Þeir sem eru í söfnuði Guðs á jörðinni tilheyra þeim hópi manna sem hafa byggt líf sín á kletti aldanna.